Саволҳо ва маслиҳатҳои ҳуқуқӣ
Муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ
Аввал номи мақомот, муассиса, корхона ё номи шахси дигарро нависед. Ҳатман ном, насаб, номи падар ва суроғаи истиқоматии худро пурра нависед.
Дар матни ариза муроҷиату хоҳиши худро навишта, барои тасдиқи ваҷҳҳо ҳуҷҷатҳо (мавод) ё нусхаи онҳоро ба муроҷиати хаттӣ замима намоед.
Дар охири ариза имзо, ному насаб ва санаи навиштани аризаро қайд кунед.
(моддаи 10 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Тавсия дода мешавад, ки аризаи худро дар ду нусха тартиб дихед, яктоашро супоред, ба дуюмаш имзои кабулкунандаро бо нишон додани сана гирифта, дар худ нигоҳ доред.
Дар матни ариза муроҷиату хоҳиши худро навишта, барои тасдиқи ваҷҳҳо ҳуҷҷатҳо (мавод) ё нусхаи онҳоро ба муроҷиати хаттӣ замима намоед.
Дар охири ариза имзо, ному насаб ва санаи навиштани аризаро қайд кунед.
(моддаи 10 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Тавсия дода мешавад, ки аризаи худро дар ду нусха тартиб дихед, яктоашро супоред, ба дуюмаш имзои кабулкунандаро бо нишон додани сана гирифта, дар худ нигоҳ доред.
Рад кардани қабули муроҷиатҳои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ манъ аст.
Муроҷиатҳое, ки бо тартиби муқаррарнамудаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ” пешниҳод шудаанд, бояд аз ҷониби мақомоту ташкилоти дахлдор қабул карда, дар варақаи иттилоотӣ ба қайд гузошта ва бо додани рақами алоҳида ба ҳар як муроҷиат ба ҳисоб гирифта шаванд.
(моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Муроҷиатҳое, ки бо тартиби муқаррарнамудаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ” пешниҳод шудаанд, бояд аз ҷониби мақомоту ташкилоти дахлдор қабул карда, дар варақаи иттилоотӣ ба қайд гузошта ва бо додани рақами алоҳида ба ҳар як муроҷиат ба ҳисоб гирифта шаванд.
(моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Баррасии муроҷиатҳои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ ройгон мебошад, агар бо қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон тартиби дигар пешбинӣ нагардида бошад.
(қисми 6 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
(қисми 6 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Бале, волидон ҳуқуқ доранд, ки ба директори муассисаи таълимӣ бо замимаи ҳуҷҷатҳои тиббӣ муроҷиат кунанд.
Кӯдак аз комиссияи тиббӣ мегузарад ва баъдан масъалаи дар хона таълим гирифтани ӯ аз ҷониби Роҳбарияти муассиса ва Шӯъбаи маориф ҳал карда мешавад.
(қисми 8 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Кӯдак аз комиссияи тиббӣ мегузарад ва баъдан масъалаи дар хона таълим гирифтани ӯ аз ҷониби Роҳбарияти муассиса ва Шӯъбаи маориф ҳал карда мешавад.
(қисми 8 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Дархостро ҳар як шахс навишта метавонад, агар шумо талаби иҷрои ягон амалро дошта бошед, масалан, дархост барои гирифтани маълумотнома, шумо метавонед ба шахси ваколатдор дархост пешниҳод намоед.
(моддаи 1 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
(моддаи 1 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Муроҷиатҳои ба мақомоту ташкилоти дахлдор пешниҳодшуда дар давоми 30 рӯз ва муроҷиатҳое, ки омӯзишу таҳқиқи иловагиро талаб намекунанд, дар муҳлати 15 рӯз аз рӯзи ба қайд гирифта шуданашон баррасӣ карда мешаванд.
(қисми 1 моддаи 18 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
(қисми 1 моддаи 18 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
1. Агар дар муроҷиатҳои хаттӣ ё электронӣ насаб, ном, номи падар, суроғаи истиқоматии шахси воқеӣ ё номи пурраи шахси ҳуқуқӣ бо суроға зикр нашуда бошад, ё хато бошад;
2. Агар дар муроҷиат ифодаҳои қабеҳ, таҳқиромез ё таҳдид ба ҳаёт ва саломатии шахс истифода шуда бошад;
3. Агар матни муроҷиатро хондан ғайриимкон бошад.
(моддаи 21 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
2. Агар дар муроҷиат ифодаҳои қабеҳ, таҳқиромез ё таҳдид ба ҳаёт ва саломатии шахс истифода шуда бошад;
3. Агар матни муроҷиатро хондан ғайриимкон бошад.
(моддаи 21 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Бале, ноболиғоне, ки қодиранд ақидаҳои худро мустақилона ифода кунанд, ҳуқуқ доранд барои ҳимояи ҳуқуқ, озодӣ ва манфиатҳои қонунии худ бевосита ба мақомоти дахлдор муроҷиат намоянд. Инчунин, дар манфиати ноболиғон намояндагони қонунии онҳо, мақомоти васоят ва дигар мақомоти ваколатдор муроҷиат карда метавонанд
(қисми 1 моддаи 131 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
(қисми 1 моддаи 131 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ”)
Соҳаи оилавӣ
Ҳамчун ҳамсар дар сурати доштани ақди никоҳи динӣ барои тақсими молу мулки муштарак, ки бо шавҳар дар давраи ақди никоҳ ба даст овардаед тибқи қонун ҳуқуқ надоред.
Зеро ҳуқуқу уҳдадориҳои зану шавҳар аз лаҳзаи дар мақомоти сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ, яъне САҲШ (ЗАГС) ба қайди давлатӣ гирифтани ақди никоҳ ба миён меояд.
(қисми 2 моддаи 10 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Зеро ҳуқуқу уҳдадориҳои зану шавҳар аз лаҳзаи дар мақомоти сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ, яъне САҲШ (ЗАГС) ба қайди давлатӣ гирифтани ақди никоҳ ба миён меояд.
(қисми 2 моддаи 10 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шумо метавонед аз падари кудаки худ, новобаста аз он, ки шавҳар кардаед ё не алимент талаб намоед, барои ин Шумо бояд бо аризаи даъвогӣ оид ба рӯёнидани алимент ба суди маҳалли зисти худ ё зисти собиқ шавҳаратон муроҷиат намоед.
Барои он, ки волидон вазифадоранд, ки фарзандони ноболиғи худро таъмин намоянд.
(қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои он, ки волидон вазифадоранд, ки фарзандони ноболиғи худро таъмин намоянд.
(қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, Шумо барои фарзанди 20 солаи маъюби худ тибқи талаботи моддаи 85 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқ доред пардохтани алиментро аз падараш талаб намоед.
Ҳангоми мавҷуд набудани созишнома дар хусуси пардохти алимент барои фарзандони ноболиғ суд аз даромади волидони онҳо ҳар моҳ ба андозаи зерин алимент мерӯёнанд барои як фарзанд чоряк, барои ду фарзанд сеяк, барои се фарзанд ва зиёда аз он - нисфи музди меҳнат ва даромади дигари волидон.
(қисми 1 моддаи 81 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 81 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Агар волидон созишнома дар хусуси пардохти алиментро надоранд:
1.Даромади дигари номунтазам ё тағйирёбанда дошта бошад;
2.Музди меҳнату даромади дигарро пурра ё қисман дар шакли асл (натура) ё асъори хориҷӣ гирад;
3.Ҳангоми нагирифтани музди меҳнат ва (ё) даромади дигар;
4.Дар ҳолатҳои дигаре, ки ситонидани алимент вобаста аз ҳиссаи музди меҳнат ва даромади дигари падар ё модар имконнопазир, мушкил ё манфиати яке аз тарафҳоро моҳиятан халалдор созад.
Суд метавонад андозаи алименти ҳармоҳа ситонидашавандаро ба маблағи устувор ва ё ҳамзамон дар шакли ҳисса (мутобиқи моддаи 81 Кодекси оила) ва бо маблағи устувор муайян намояд.
(қисми 1 моддаи 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
1.Даромади дигари номунтазам ё тағйирёбанда дошта бошад;
2.Музди меҳнату даромади дигарро пурра ё қисман дар шакли асл (натура) ё асъори хориҷӣ гирад;
3.Ҳангоми нагирифтани музди меҳнат ва (ё) даромади дигар;
4.Дар ҳолатҳои дигаре, ки ситонидани алимент вобаста аз ҳиссаи музди меҳнат ва даромади дигари падар ё модар имконнопазир, мушкил ё манфиати яке аз тарафҳоро моҳиятан халалдор созад.
Суд метавонад андозаи алименти ҳармоҳа ситонидашавандаро ба маблағи устувор ва ё ҳамзамон дар шакли ҳисса (мутобиқи моддаи 81 Кодекси оила) ва бо маблағи устувор муайян намояд.
(қисми 1 моддаи 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Андозаи маблағи устувор аз тарафи суд дар асоси имконияти нигоҳ доштани сатҳи ҳадди аксари дараҷаи пештараи таъминоти кӯдак, яъне барои кӯдак нигоҳ доштани ҳамон шароити зиндагиеро, ки то ҷудошавии волидон дошт бо назардошти вазъи моддию оилавии тарафҳо ва ҳолатҳои дигари қобили таваҷҷӯҳ муайян карда мешавад.
(қисми 2 моддаи 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 2 моддаи 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, Шумо ҳуқуқ доред бо бо назардошти вазъи моддӣ ва оилавӣ аз ҷониби суд зиёд карда шудани маблағи алиментро талаб намоед.
Аризаи даъвогии асоснок бо замимаи ҳуҷҷатҳо, аз ҷумла Ҳалномаи якум ба суд пешниҳод карда, дар суд зиёд кардани онро бояд талаб намуд.
Аризаи даъвогӣ оид ба зиёд кардани алимент тартиб дода мешавад.
(қисми 2 моддаи 81 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аризаи даъвогии асоснок бо замимаи ҳуҷҷатҳо, аз ҷумла Ҳалномаи якум ба суд пешниҳод карда, дар суд зиёд кардани онро бояд талаб намуд.
Аризаи даъвогӣ оид ба зиёд кардани алимент тартиб дода мешавад.
(қисми 2 моддаи 81 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, агар тамоми хароҷотҳои кӯдаконро танҳо бо маблағи худ таъмин намоед, Шумо ҳуқуқ доред аз модари онҳо алимент талаб намоед, зеро волидон нисбати фарзандонашон ҳуқуқу уҳдадориҳои баробар дошта, вазифадоранд, ки фарзандони ноболиғи худро таъмин намоянд.
(қисми 1 моддаи 61 ва қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 61 ва қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, Шумо ҳуқуқ доред бо аризаи даъвогӣ оиди рӯёнидани маблағи алимент ба суди маҳалли зист ё ҷои зисти падар ё модар муроҷиат намоед.
Агар Шумо донишҷӯи таҳсили рӯзонаи муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ, яъне коллеҷ бошед то ба синни 20 ва ё донишҷӯи таҳсили рӯзонаи донишгоҳ бошед то синни 24 расидан суд метавонад, ки аз волидон алимент ситонад.
Агар Шумо донишҷӯи таҳсили рӯзонаи муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ, яъне коллеҷ бошед то ба синни 20 ва ё донишҷӯи таҳсили рӯзонаи донишгоҳ бошед то синни 24 расидан суд метавонад, ки аз волидон алимент ситонад.
Бале, дар сурати мавҷуд набудани созишнома ва дар ҳолатҳои истиснои (бемории вазнин, маиб шудани кӯдакони ноболиғ ё болиғи ғайриқобили меҳнати эҳтиёҷманд, зарурати пардохти маблағ ба бегонагон барои нигоҳубин ва ғайра) ҳар яке аз волидон аз ҷониби суд барои иштирок намудан дар хароҷоти иловаги вобаста ба чунин ҳолатҳо ҷалб шуданаш мумкин аст.
Яъне, на танҳо падари кӯдак балки модар низ ба пардохти хароҷоти иловагии кӯдак иштирок мекунад.
(моддаи 87 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Яъне, на танҳо падари кӯдак балки модар низ ба пардохти хароҷоти иловагии кӯдак иштирок мекунад.
(моддаи 87 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Агар падарӣ эътироф накарда бошад, ба шумо зарур аст, ки ба суд бо аризаи даъвогӣ оид ба муқаррар намудани падарӣ ва рӯёнидани алимент пешниҳод намоед. Яъне суд ҳам падар будани он мардро муқаррар намуда, баъд ӯҳдадории пардохти алиментро муайян мекунад.
Бале, ин кӯдак дорои ҳуқуқу уҳдадориҳое мебошад, ки кӯдакони аз шахсони бо ақди никоҳ баста доранд, яъне ба гирифтани алимент барои таъмини манфиатҳояш ҳуқуқ дорад.
(моддаи 54, қисми 2 моддаи 55, моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ба суд бо аризаи даъвогӣ оиди рӯёнидани маблағи алимент муроҷиат намоед.
(моддаи 54, қисми 2 моддаи 55, моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ба суд бо аризаи даъвогӣ оиди рӯёнидани маблағи алимент муроҷиат намоед.
Бале, дар асоси Ҳалномаи суд пардохт накардани алимент ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст. Шумо метавонед оид ба пардохт нашудани алимент ба судиҷрочӣ бо ариза ё ба мақомоти прокуратураи ҷои зисти худ ё ҷои истиқомати падари кӯдак бо аризаи шикоятӣ муроҷиат намоед.
Тавсия медиҳем ки аризаи худро дар ду нусха тартиб дихед, яктоашро супоред, ба дуюмаш имзои кабулкунандаро бо нишон додани сана гирифта, дар худ нигоҳ доред.
Бадқасдона, яъне бидуни сабабҳои узрнок саркашӣ намудани падару модар аз иҷрои қарори суд оид ба пардохти маблағ барои таъминоти фарзандони ноболиғ, ҳамчунин фарзандони ғайри қобили меҳнат, ки синнашон ба ҳаждаҳсолагӣ расидааст, бо корҳои ҳатмӣ ба мӯҳлати аз 120 то 180 соат ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 2 сол ё бо маҳрум сохтан аз озодӣ ба ҳамин мӯҳлат ҷазо дода мешавад.
(моддаи 177 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Тавсия медиҳем ки аризаи худро дар ду нусха тартиб дихед, яктоашро супоред, ба дуюмаш имзои кабулкунандаро бо нишон додани сана гирифта, дар худ нигоҳ доред.
Бадқасдона, яъне бидуни сабабҳои узрнок саркашӣ намудани падару модар аз иҷрои қарори суд оид ба пардохти маблағ барои таъминоти фарзандони ноболиғ, ҳамчунин фарзандони ғайри қобили меҳнат, ки синнашон ба ҳаждаҳсолагӣ расидааст, бо корҳои ҳатмӣ ба мӯҳлати аз 120 то 180 соат ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 2 сол ё бо маҳрум сохтан аз озодӣ ба ҳамин мӯҳлат ҷазо дода мешавад.
(моддаи 177 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Новобаста аз давраи пардохт, дар ҳаҷме, ки он дар маҷмӯъ маблағи муқарраргардидаи пардохтро барои 3 моҳ ташкил медиҳад, бадқасдона саркашӣ намудани падару модар аз таъминоти фарзандон, ҳамаи кирдорҳои қарздор, ки ба иҷро нагардидани ҳуҷҷати иҷро (напардохтан, рӯйпӯш намудани даромад, тағйири ҷои истиқомат ё ин ки ҷои кор бидуни огоҳонидани иҷрочии суд ва ғайра) равона гардида ва он боиси ба вуҷуд омадани қарздорӣ шудааст, фаҳмида мешавад.
(Эзоҳи моддаи 178 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(Эзоҳи моддаи 178 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ба волидоне, ки суд ҳуқуқи падару модариашонро маҳдуд кардааст, мумкин аст барои муошират бо кӯдак иҷозат дода шавад, ба шарте, ки он ба кӯдак таъсири зарарнок надошта, ба ҳаёту саломатии кӯдак хатарнок набошад. Муоширати волидон бо кӯдак бо розигии мақомоти васоят ва парасторӣ ё васи (парастор) ва ё маъмурияти муассисае, ки кӯдак дар он мебошад, мумкин аст.
(моддаи 75 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 75 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳуқуқи падару модарӣ (яке аз онҳо) дар сурате барқарор шуда метавонад, ки агар рафтору кирдор, тарзи зиндагӣ ва муносибати онҳо нисбат ба тарбияи кӯдак ба тарафи мусбат тағйир ёфта бошад. Ҳуқуқи падару модарӣ ба тартиби судӣ дар асоси аризаи падар ё модаре, ки аз ҳуқуқи падару модарӣ маҳрум шудааст, бо иштироки мақомоти васоят ва парасторӣ, инчунин прокурор барқарор карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 72 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 72 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, суд метавонад бо назардошти фикри кӯдак даъвои волидонро (яке аз онҳоро) барои барқароркунии ҳуқуқи падару модари рад кунад, агар он хилофи манфиатҳои кӯдак бошад.
(қисми 3 моддаи 72 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 3 моддаи 72 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, шавҳар ҳуқуқи бо падар зиндагӣ кардани кӯдакро дорад, барои он ки волидон нисбати фарзандонашон ҳуқуқу уҳдадориҳои баробар доранд. Ба суд бо аризаи даъвогӣ оиди мувйян намудани ҷои истиқомати фарзанд муроҷиат намоед. Ҷои истиқомати кӯдак дар сурати ҷудо зиндаги кардани волидон ва набудани мувофиқа, баҳси волидонро суд дар асоси манфиати кӯдакон ва бо назардошти фикру хоҳиши онҳо ҳал менамояд. Зимнан суд дилбастагии (меҳри) кӯдакро нисбат ба падар ё модар, бародару хоҳарон, синну соли кӯдак, сифати маънави ва дигар сифатҳои хосаи волидон, муносибате, ки байни падар ва модар ва кӯдак мавҷуд аст, имконоти ба кӯдак фароҳам овардани шароити тарбия ва рушду камоли он (навъи фаъолият, низоми кори волидон, вазъи модди ва оилавии волидон ва ғайраро) ба инобат мегирад. (қисми 1 моддаи 61 ва қисми 4 моддаи 65 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон) |
Не, шавҳар чунин ҳуқуқ надорад. Ин маҳдудият дар ҳолате истифода намешавад, ки агар зан худаш ташаббускори бекор кардани никоҳ бошад, ё агар зан аз тарбияи кӯдак даст кашад ва шавҳар бевосита ба тарбияи кӯдак машғул бошад
(моддаи 17 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон).
(моддаи 17 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Агар зан ба бекор кардани ақди никоҳ розӣ набошад, вале шавҳар розӣ бошад, суд ҳуқуқ дорад баррасии парвандаро мавқуф гузошта, ба зану шавҳар барои оштишавӣ то 6 моҳ муҳлат диҳад.
Агар суд муқаррар намояд, ки амали мазкур натиҷаи дилхоҳ надиҳад, зиндагии якҷояи зану шавҳар ва нигоҳ доштани оила имконнопазир гардидааст, никоҳ бекор карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 22 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Агар суд муқаррар намояд, ки амали мазкур натиҷаи дилхоҳ надиҳад, зиндагии якҷояи зану шавҳар ва нигоҳ доштани оила имконнопазир гардидааст, никоҳ бекор карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 22 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, агар кӯдак бо падар зиндагӣ кунад тамоми хароҷотҳои кӯдакро танҳо бо маблағи худ таъмин намояд ва модар дар таъминоти кӯдак саҳм нагузорад, падар ҳуқуқ дорад бо аризаи даъвогӣ ба суд муроҷиат намуда аз модари кӯдак алимент талаб намояд.
Зеро волидон нисбати фарзандонашон ҳуқуқу уҳдадориҳои баробар дошта, вазифадоранд, ки фарзандони ноболиғи худро таъмин намоянд.
(қисми 1 моддаи 61 ва қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Зеро волидон нисбати фарзандонашон ҳуқуқу уҳдадориҳои баробар дошта, вазифадоранд, ки фарзандони ноболиғи худро таъмин намоянд.
(қисми 1 моддаи 61 ва қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
1. Ба суди маҳалли зист аризаи даъвогӣ пешниҳод кунед. 2. Агар ҷавобгар даромади доимӣ надошта бошад, талаб кунед, ки алимент бо маблағи устувори пулӣ ситонида шавад.
3. Шумо аз пардохти боҷи давлатӣ озод ҳастед.
(моддаҳои 107 ва 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
3. Шумо аз пардохти боҷи давлатӣ озод ҳастед.
(моддаҳои 107 ва 83 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ариза нависед ва пешниҳоди варақаи корношоямиро талаб намоед.
Ба шумо рад кардан ҳуқуқ надоранд, зеро тибқи қонунгузорӣ, шумо то 6 моҳ пас аз таваллуд барои гирифтани кумакпулӣ ҳуқуқи муроҷиат доред.
(тибқи бандҳои 4 ва 5 “Тартиб ва шартҳои пардохти кумакпулиҳо ҳангоми корношоямии муваққатӣ, ҳомиладорӣ ва таваллуд ва кумакпулиҳои оилавӣ”, тасдиқшуда бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 октябри соли 2014, № 630).
Ба шумо рад кардан ҳуқуқ надоранд, зеро тибқи қонунгузорӣ, шумо то 6 моҳ пас аз таваллуд барои гирифтани кумакпулӣ ҳуқуқи муроҷиат доред.
(тибқи бандҳои 4 ва 5 “Тартиб ва шартҳои пардохти кумакпулиҳо ҳангоми корношоямии муваққатӣ, ҳомиладорӣ ва таваллуд ва кумакпулиҳои оилавӣ”, тасдиқшуда бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 октябри соли 2014, № 630).
Агар дар шаҳодатномаи таваллуд дар сатри падар ному насаби падар навишта шуда набошад, ки маънои модари танҳо будани шуморо дорад, ваколатнома даркор нест, ному насаб дар паспорт чихеле ки дар шаҳодатномаи таваллуд оварда шудааст, ҳаминхел нависта мешавад.
Дар ҳалнома худ муқаррар карда мешавад, ки алимент то чанд солагӣ, яъне болиғи (18 сола) ва ё 23 солагӣ агар дар донишгоҳ ва ё коллеҷ таҳсил кунад, баъд аз он қатъ мешавад. Агар кӯдак ғайри қобили меҳнат бошад, ин синну солҳо татбиқ намешавад.
(сархатҳои 1 ва 3 қисми 2 моддаи 121 ва моддаи 85 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(сархатҳои 1 ва 3 қисми 2 моддаи 121 ва моддаи 85 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Таъминоти фарзанд ин ӯҳдадории ҳарду волидайн мебошад, агар волидайн оид ба таъминоти фарзанд ба созиш наоянд, ин баҳс тариқи суди ҳал мешавад. Оиди маскун дар натиҷаи санҷидани ҳамаи ҳолати кор суд баҳо дода Халнома қабул менамояд. Аз хона рафтани зан ва дигар шавҳар кардан, падарро аз таъминоти кӯдак озод наменамояд.
(моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Дар ин ҳолат САҲШ метавонад рад намояд, агар рад намояд, ба суд муроҷиат намоед.
(моддаи 21 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 21 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Масъалаи алимент аз масъалаи дидани кудак алоҳида мебошад. Ба Шумо зарур аст барои муошират бо кудак, яъне дидани кудак, дар рузхои муайян вохурдан бо у ва ба хонаи худ овардан ба аризаи даъвогӣ оид ба муошират бо кудак ба суд муроҷиат намоед.
Падар ё модаре, ки фарзанд бо ӯ зиндаги мекунад, набояд монеи муоширати фарзанд бо падар ё модар бошад.
Дар сурати иҷро накардани ҳалномаи суд, нисбати падар ё модари гунаҳкор чораҳои пешбининамудаи қонунгузории мурофиавии граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон татбиқ мешаванд. Ҳангоми қасдан иҷро накардани ҳалномаи суд, бо дарназардошти манфиати кӯдак ва фикру хоҳиши ӯ, суд метавонад бо талаби падар ё модаре, ки ҷудо зиндаги мекунад, дар хусуси ба ӯ додани кӯдак ҳалнома қабул намояд.
(моддаи 66 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Падар ё модаре, ки фарзанд бо ӯ зиндаги мекунад, набояд монеи муоширати фарзанд бо падар ё модар бошад.
Дар сурати иҷро накардани ҳалномаи суд, нисбати падар ё модари гунаҳкор чораҳои пешбининамудаи қонунгузории мурофиавии граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон татбиқ мешаванд. Ҳангоми қасдан иҷро накардани ҳалномаи суд, бо дарназардошти манфиати кӯдак ва фикру хоҳиши ӯ, суд метавонад бо талаби падар ё модаре, ки ҷудо зиндаги мекунад, дар хусуси ба ӯ додани кӯдак ҳалнома қабул намояд.
(моддаи 66 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аз сабабе, ки таъмин намудани фарзандони ноболиғ ин вазифаи волидон мебошад ва тартибу шаклҳои таъминоти фарзандонро волидон мустақилона муайян менамоянд. Алиментгиранда ба Хадамоти иҷро рафта ариза оиди даст кашидан аз алимент менависанд.
(қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Тибқи қонун метавонед талаб намоед, суд баъдан ҳолати корро санҷида ҳалнома қабул мекунад.
Алимент барои давраи гузашта метавонад дар ҳудуди мӯҳлати 3 сола аз лаҳзаи муроҷиат кардан ба суд ситонида шавад, агар суд муқаррар кунад, ки то муроҷиат кардан ба суд барои гирифтани таъминот саъю кӯшиш карда шудааст, вале бинобар сабаби саркашии шахси алиментдиҳанда аз пардохти он, алимент гирифта нашудааст.
(қисми 2 моддаи 108 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Алимент барои давраи гузашта метавонад дар ҳудуди мӯҳлати 3 сола аз лаҳзаи муроҷиат кардан ба суд ситонида шавад, агар суд муқаррар кунад, ки то муроҷиат кардан ба суд барои гирифтани таъминот саъю кӯшиш карда шудааст, вале бинобар сабаби саркашии шахси алиментдиҳанда аз пардохти он, алимент гирифта нашудааст.
(қисми 2 моддаи 108 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои хиёнат ҷавобгарӣ пешбинӣ нашудааст, барои бисёрзанӣ ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст. Тибқи Кодекси ҷиноятӣ барои дузанаги ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст, зан бояд ба прокуратура бо ариза муроҷиат намоянд.
Дар асоси моддаи 170 Кодекси ҷиноятӣ барои дузанагӣ, яъне бо ду зан зиндагонӣ кардан бо пешбарии хоҷагии умумӣ, ҷарима ба андозаи аз 1000 то 2000 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 2 сол ё бо маҳдуд кардани озодӣ ба мӯҳлати то 5 сол ҷазо дода мешавад.
Дар асоси моддаи 170 Кодекси ҷиноятӣ барои дузанагӣ, яъне бо ду зан зиндагонӣ кардан бо пешбарии хоҷагии умумӣ, ҷарима ба андозаи аз 1000 то 2000 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 2 сол ё бо маҳдуд кардани озодӣ ба мӯҳлати то 5 сол ҷазо дода мешавад.
Дар ин ҳолат ҷавобгарӣ пешбинӣ нашудааст.
Агар аломати зуроварии равонӣ ва ё дигар намуди зуроварӣ дида нашавад, ҷавобгарӣ пешбинӣ нашудааст.
Агар аломати зуроварии равонӣ ва ё дигар намуди зуроварӣ дида нашавад, ҷавобгарӣ пешбинӣ нашудааст.
Шумо ба ҳамон суд бо ариза оиди пешниҳоди ҳалномаи судӣ ба Шумо муроҷиат намоед. Ба Шумо бояд нусхаи Ҳалномаи судӣ пешниҳод карда шавад.
Дар Ҳалнома ҳамааш дарҷ шудааст.
Аризаро ба котиботи суд супоред.
Дар Ҳалнома ҳамааш дарҷ шудааст.
Аризаро ба котиботи суд супоред.
Хона дар давраи занушуи гирифтаги бошад, Шумо ба 50% ва бо ҳиссаи фарзандон боз ба ҳиссаи зиёдтар ҳақ доред. Агар не, шавхаратон наметавонад то бо Шумо чудо нашавад ба он хона зани дигарро биёрад. Барои бисёрзанӣ ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст. Ба ҳар ҳол, агар Шуморо аз вай хона пеш кунанду, Шумо маскун шавед, ҳамин масъаларо бояд дар суд аниқ намеод, ки дар он хона Шумо бо ҳамроҳии 4 фарзанд зиндагонӣ менамоед.
(қисми 1 моддаи 34 ва моддаи 39 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 34 ва моддаи 39 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Алимент давлатӣ ва ё ғайридавлатӣ намешавад, он аз даромади додаратон музди маош ва ё дигар даромад, аз ҷониби суд муқаррар карда мешавад.
(қисми 3 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 3 моддаи 80 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳам падар ва ҳам модар барои фарзандон ҳуқуқ ва ӯҳдадории баробар доранд. Шумо метавонед ба суд бо аризаи даъвогӣ оид ба муқаррар кардани ҷои зисти кӯдак мероҷиат намоед, суд ваҷҳои шуморо санҷида дар асоси Хулосаи Комиссия оид ба ҳуқуқи кӯдаки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳалномаи худро кабул менамояд.
Ҷои истиқомати кӯдак дар сурати ҷудо зиндаги кардани волидон ва набудани мувофиқа, баҳси волидонро суд дар асоси манфиати кӯдакон ва бо назардошти фикру хоҳиши онҳо ҳал менамояд.
Зимнан суд дилбастагии (меҳри) кӯдакро нисбат ба падар ё модар, бародару хоҳарон, синну соли кӯдак, сифати маънави ва дигар сифатҳои хосаи волидон, муносибате, ки байни падар ва модар ва кӯдак мавҷуд аст, имконоти ба кӯдак фароҳам овардани шароити тарбия ва рушду камоли он (навъи фаъолият, низоми кори волидон, вазъи модди ва оилавии волидон ва ғайраро) ба инобат мегирад.
(қисми 1 моддаи 61, қисми 4 моддаи 65 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҷои истиқомати кӯдак дар сурати ҷудо зиндаги кардани волидон ва набудани мувофиқа, баҳси волидонро суд дар асоси манфиати кӯдакон ва бо назардошти фикру хоҳиши онҳо ҳал менамояд.
Зимнан суд дилбастагии (меҳри) кӯдакро нисбат ба падар ё модар, бародару хоҳарон, синну соли кӯдак, сифати маънави ва дигар сифатҳои хосаи волидон, муносибате, ки байни падар ва модар ва кӯдак мавҷуд аст, имконоти ба кӯдак фароҳам овардани шароити тарбия ва рушду камоли он (навъи фаъолият, низоми кори волидон, вазъи модди ва оилавии волидон ва ғайраро) ба инобат мегирад.
(қисми 1 моддаи 61, қисми 4 моддаи 65 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бинобар он, ки фарзандон назди падараш аст, ва ӯ таъминоти онҳоро ба роҳ монда истодааст, ӯ ҳуқуқ дорад алиментро напардозад. Шояд ӯ ба судиҷрочиҳо оид ба ин маълумот пешниҳод карда бошад.
Яъне алимент барои ду фарзанде, ки бо ӯ зиндагонӣ доранд ва дар таъминоти ӯ қарор дорад.
Яъне алимент барои ду фарзанде, ки бо ӯ зиндагонӣ доранд ва дар таъминоти ӯ қарор дорад.
Соҳаи маъмурӣ
Барои бе шиноснома маскун будани шаҳрвандоне, ки бояд шиноснома дошта бошанд ё бо шиносномаи беэътибор, инчунин бидуни қайд зиндагӣ кардан, ба андозаи аз 1 то 2 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 469 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
(қисми 1 моддаи 469 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
Барои фурӯши сигарета, сигара, папирос ва дигар маҳсулоти тамоку ба ноболиғон,ба шахсони воқеӣ ба андозаи аз 5 то 7 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ва ба шахсони ҳуқуқӣ ба андозаи аз 30 то 50 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 463 (2) Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
(қисми 1 моддаи 463 (2) Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
Барои истифодаи маҳсулоти тамоку дар ҷойҳое, ки Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку” манъ кардааст ба андозаи аз 3 то 5 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад
(қисми 1 моддаи 463 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
ки Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку"
(қисми 1 моддаи 463 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ)
ки Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку"
Истифодаи маҳсулоти тамоку ва системаҳои электронии таҳвили никотин манъ аст:
- дар дохили бино ва ҳудуди ташкилотҳои тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, фарҳангӣ, варзишӣ, сайёҳӣ, динӣ ва илмию таълимӣ;
- дар дохили биноҳои маъмурӣ, утоқҳои кории ташкилотҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ;
- дар дохили бинои меҳмонхонаҳо, хобгоҳҳо ва корхонаҳои хӯроки умумӣ (тарабхона, ошхона, чойхона, қаҳвахона, бар ва ғайра), ба истиснои ҷойҳои махсуси барои тамоку кашидан ҷудокардашуда;
- дар дохили ҳамаи намуди нақлиёти ҷамъиятӣ ва таксӣ;
- дар дохили бино ва дар ҳудуди фурудгоҳҳо, истгоҳҳои роҳи оҳан ва нақлиёти автомобилӣ, ба истиснои ҷойҳои махсуси барои тамокукашӣ ҷудокардашуда;
- дар нақлиёти истифодаи шахсӣ, ки дар онҳо кӯдакони то ҳаждаҳсола ё зани ҳомила ҳузур доранд;
- дар дохили бинои осоишгоҳҳо, ҳудуди майдончаҳои кӯдакон, даромадгоҳҳои биноҳои истиқоматӣ, лифт, гузаргоҳҳои зеризаминӣ.
( қисми 1 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку”)
- дар дохили бино ва ҳудуди ташкилотҳои тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, фарҳангӣ, варзишӣ, сайёҳӣ, динӣ ва илмию таълимӣ;
- дар дохили биноҳои маъмурӣ, утоқҳои кории ташкилотҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ;
- дар дохили бинои меҳмонхонаҳо, хобгоҳҳо ва корхонаҳои хӯроки умумӣ (тарабхона, ошхона, чойхона, қаҳвахона, бар ва ғайра), ба истиснои ҷойҳои махсуси барои тамоку кашидан ҷудокардашуда;
- дар дохили ҳамаи намуди нақлиёти ҷамъиятӣ ва таксӣ;
- дар дохили бино ва дар ҳудуди фурудгоҳҳо, истгоҳҳои роҳи оҳан ва нақлиёти автомобилӣ, ба истиснои ҷойҳои махсуси барои тамокукашӣ ҷудокардашуда;
- дар нақлиёти истифодаи шахсӣ, ки дар онҳо кӯдакони то ҳаждаҳсола ё зани ҳомила ҳузур доранд;
- дар дохили бинои осоишгоҳҳо, ҳудуди майдончаҳои кӯдакон, даромадгоҳҳои биноҳои истиқоматӣ, лифт, гузаргоҳҳои зеризаминӣ.
( қисми 1 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи маҳдуд намудани истифодаи маҳсулоти тамоку”)
Барои аз тарафи шахси ҳуқуқи ронандагӣ надошта идора кардани воситаи наклиёт, ба андозаи 250 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 336 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 336 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои идора намудани воситаи нақлиёт аз тарафи ронандае, ки бо худ ҳуҷҷати ҳуқуқи идоракунии воситаи нақлиёт, ки муҳлати эътибораш гузаштааст, барои бори аввал содир намудани кирдори мазкур ОГОҲӢ дода мешавад.
Барои дар давоми як соли баъди таъини ҷазои маъмурӣ такроран содир намудани кирдоре, ки дар қисми якуми ҳамин модда пешбинӣ шудааст, ба андозаи аз 1 то 2 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(моддаи 338 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои дар давоми як соли баъди таъини ҷазои маъмурӣ такроран содир намудани кирдоре, ки дар қисми якуми ҳамин модда пешбинӣ шудааст, ба андозаи аз 1 то 2 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(моддаи 338 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои идора намудани воситаҳои нақлиёт дар ҳолати мастӣ, ба андозаи 300 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима ё ҳабси маъмурӣ ба муҳлати 15 шабонарӯз бо маҳрум кардан аз ҳуқуқи идораи воситаҳои нақлиёт ба муҳлати 5 сол таъин карда мешавад
(моддаи 332 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 332 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронандагон иҷро накардани талаботи қонунии корманди милитсия бобати боздоштани воситаи нақлиёт ҷарима ба андозаи аз 3 то 5 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима ё маҳрум кардан аз ҳуқуқи идораи воситаҳои нақлиёт ба мӯҳлати аз 6 моҳ то 1 сол ҷазо таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 336 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 336 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои суръати муқарраршудаи ҳаракатро ба андозаи аз 10 то 30 километр дар 1 соат зиёд кардани ронандагон, ба андозаи аз 1 то 2 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ва барои зиёда аз 30 километр дар 1 соат зиёд кардани ронандагон, ба андозаи аз 2 то 3 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 325 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 325 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Не, барои идора намудани воситаҳои нақлиёт бо пардаҳои паҳлӯӣ ва яклухти ақиб, ки дар сохтори воситаҳои нақлиёт аз тарафи заводи истеҳсолкунанда пешбинӣ нашудаанд, ба андозаи 150 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 330 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 330 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронанда идора кардани воситаи нақлиёте, ки дар мӯҳлати муқаррарнамуда аз муоинаи ҳатмии техникии давлатӣ нагузаштааст, ба андозаи 3 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронанда идора кардани воситаи нақлиёт ҳангоми надоштани ҳуҷҷат дар бораи суғуртаи ҳатмӣ, ба андозаи 1 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 2 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 2 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аз синни 16 солагӣ шахс ҳуқуқ дорад мототсиклро идора намояд.
(зербанди “д” банди 10 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”)
(зербанди “д” банди 10 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”)
Бале, мототсикл ҳамчун воситаи нақлиёти механикӣ, бояд ҳатман аз муоинаи техникӣ гузарад ва суғурта карда шавад.
(банди 3 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”, қисми 1 моддаи 28 ва қисми 1 моддаи 31 Қонун “Дар бораи ҳаракат дар роҳ”)
(банди 3 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”, қисми 1 моддаи 28 ва қисми 1 моддаи 31 Қонун “Дар бораи ҳаракат дар роҳ”)
Барои аз тарафи ронандагони воситаҳои нақлиёт, бар хилофи тартиби муқарраршуда тарк намудани ҷойи садамаи нақлиёт, ки иштирокчии он мебошанд, ба андозаи аз 5 то 7 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима ё маҳрум кардан аз ҳуқуқи идораи воситаҳои нақлиёт ба мӯҳлати аз 6 моҳ то 1 сол таъин карда мешавад.
(моддаи 334 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 334 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, тибқи моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳаракат дар роҳ”. Тавсия дода мешавад, ки мошинро аз қайди давлатӣ хориҷ кунед (расман эълон кунед, ки он дигар истифода намешавад) ё рақамҳо ва техпаспорти мошинро супоред.
Ба ҷавобгарии маъмурӣ шахсе, ки ба синни 16-солагӣ расидааст, кашида мешавад. Бо вуҷуди ин, бо назардошти синни ноболиғ (аз 16 то 18 сола), судя ё мақомоти ваколатдор метавонанд шахсро аз ҷавобгарии маъмурӣ озод кунанд.
(моддаҳои 24 ва 28 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаҳои 24 ва 28 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Огоҳӣ барои идора кардани воситаи нақлиёт бе ҳуҷҷатҳои пешбинишудаи Қоидаҳои ҳаракат дар роҳ ё агар мӯҳлати амали ҳуҷҷатҳо гузашта бошад, дода мешавад.
(моддаи 338 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 338 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи шахсони воқеӣ, соҳибкорони инфиродӣ ва шахсони ҳуқуқӣ ба кӯдак додани иҷозати воридшавӣ ба марказҳои пешниҳоди бозиҳои компютерӣ дар вақти бо қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон манъшуда, ба шахсони воқеӣ ба андозаи аз 100 то 120, ба соҳибкорони инфиродӣ аз 180 то 200 ва ба шахсони ҳуқуқӣ аз 250 то 300 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
Волидон низ метавонанд ба маблағи аз 15 то 20 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима карда мешаванд.
(моддаи 464(1) ва қисми 2 моддаи 90 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Волидон низ метавонанд ба маблағи аз 15 то 20 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима карда мешаванд.
(моддаи 464(1) ва қисми 2 моддаи 90 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои идора кардани воситаҳои нақлиёт бе рақами қайди давлатӣ ва бо рақами ноаён, ҷарима ба маблағи аз 1 то 3 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё маҳрум кардан аз ҳуқуқи идора кардани воситаи нақлиёт ба мӯҳлати аз 3 то 6 моҳ таъин карда мешавад.
(моддаи 312 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон).
(моддаи 312 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Барои беҳурматӣ нисбат ба суд, яъне қасдан ба суд наомадани даъвогар, ҷавобгар, шоҳид, ҷабрдида ва шахсе, ки ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шудааст, инчунин дигар шахсон ё итоат накардани онҳо ба амри судя ё риоя накардани тартибот ҳангоми маҷлиси судӣ, ҳамчунин барои аз тарафи шахс содир намудани кирдоре, ки аз беэътиноии ошкоро ба суд ё қоидаҳои дар суд муқарраршуда шаҳодат медиҳанд, ҷарима ба андозаи аз 2 то 5 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё ҳабси маъмурӣ ба мӯҳлати аз 3 то 10 шабонарӯз таъин карда мешавад.
(моддаи 528 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 528 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, барои беэҳтиётона нигоҳ доштани шиноснома, ки боиси гум шудан ё вайрон шудани он гардидааст, ҷарима аз 1 то 2 нишондиҳанда барои ҳисобҳо таъин карда мешавад.
(моддаи 493 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 493 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Не, барои гирифтани ғайриқонунии шиноснома ё қабул кардани он ҳамчун гарав ҷарима ба андозаи аз 10 то 15 нишондиҳанда барои ҳисобҳо таъин карда мешавад.
(моддаи 496 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 496 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои тибқи даъват аз муоинаи тиббӣ саркашӣ кардани даъватшаванда, ҷарима ба андозаи аз 2 то 4 нишондиҳанда барои ҳисобҳо таъин карда мешавад.
(моддаи 691 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон).
(моддаи 691 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Барои қасдан саркашӣ намудани шаҳрванди синни даъватӣ (даъватшаванда) аз қабули даъватномаи комиссариати ҳарбӣ, ба андозаи аз 7 то 10 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(моддаи 691(1) Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 691(1) Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Дар қисми 1 моддаи 90 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон дарҷ шудааст: - “Барои бе сабабҳои узрнок ба таҳсилоти миёнаи умумӣ зиёда аз панҷоҳ соати дарсӣ дар як чоряки соли таҳсил фаро нагирифтани кӯдак аз тарафи падару модар, васӣ, парастор, шахсе, ки дар асоси шартнома кӯдакро тарбия мекунад, намояндаи дигари қонунии кӯдак, инчунин шахси воқеии дигар, ки кӯдак воқеан таҳти тарбияи ӯ қарор дорад,ба андозаи аз даҳ то дувоздаҳ нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад”.
Азназаргузаронии шахсӣ ва азназаргузаронии молу мулки бо худ доштаи шахси воқеӣ аз тарафи шахсони мансабдори ваколатдор (мақомоти корҳои дохилӣ, мақомоти давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мақомоти назорати маводи нашъаовари назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғайра)анҷом дода мешаванд.
Азназаргузаронии молу мулки бо худ доштаи шахси воқеӣ (бори дастӣ, бағоҷ, олоти шикор ва моҳигирӣ, маҳсули сайд ва дигар ашёҳо) бе вайрон намудани яклухтии сохти он аз рӯйи зарурат бо мақсади ошкор кардани олот ё ашёи ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ аз ҷониби шахсони мансабдори ваколатдор дар ҳузури ду нафар шахсони холис сурат мегирад.
Дар ҳолатҳои истисноӣ ҳангоми мавҷуд будани асосҳои кофии гумонбарӣ дар бораи он, ки шахси воқеӣ мумкин аст бо худ силоҳ ё дигар ашёи ба сифати силоҳ истифодашаванда дошта бошад, азназаргузаронӣ бе иштироки шахсони холис гузаронида шуда, дар ин бора ба протокол қайд гузошта мешавад.
(пурратар дар моддаҳои 61, 66 Кодекси мурофиавии ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Азназаргузаронии молу мулки бо худ доштаи шахси воқеӣ (бори дастӣ, бағоҷ, олоти шикор ва моҳигирӣ, маҳсули сайд ва дигар ашёҳо) бе вайрон намудани яклухтии сохти он аз рӯйи зарурат бо мақсади ошкор кардани олот ё ашёи ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ аз ҷониби шахсони мансабдори ваколатдор дар ҳузури ду нафар шахсони холис сурат мегирад.
Дар ҳолатҳои истисноӣ ҳангоми мавҷуд будани асосҳои кофии гумонбарӣ дар бораи он, ки шахси воқеӣ мумкин аст бо худ силоҳ ё дигар ашёи ба сифати силоҳ истифодашаванда дошта бошад, азназаргузаронӣ бе иштироки шахсони холис гузаронида шуда, дар ин бора ба протокол қайд гузошта мешавад.
(пурратар дар моддаҳои 61, 66 Кодекси мурофиавии ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тиреза ва аз дари вагонҳои поезд, аз воситаҳои нақлиёти автомобилӣ партофтани партову пасмондаҳо ва дигар ашё, ба андозаи аз 3 то 5 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(тибқи талаботи қисми 3 моддаи 286 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(тибқи талаботи қисми 3 моддаи 286 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои итоат накардани ронандагони воситаҳои нақлиёт ба чароғаки сурхи роҳнамо ё ишораи танзимгар, инчунин роҳ надодан ба гузаштани бемамониати воситаҳои нақлиёти барои гузаштан бартаридошта, ба андозаи аз 9 то 11 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
Барои дар давоми як соли баъди таъини ҷазои маъмурӣ такроран содир намудани кирдорҳои дар қисми 1 ҳамин модда пешбинишуда, ба андозаи аз 12 то 14 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 318 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои дар давоми як соли баъди таъини ҷазои маъмурӣ такроран содир намудани кирдорҳои дар қисми 1 ҳамин модда пешбинишуда, ба андозаи аз 12 то 14 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисмҳои 1 ва 2 моддаи 318 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронандагон зимни идора кардани воситаи нақлиёт истифода бурдани телефонҳои мобилӣ, ки асбобҳои бе ёрии даст таъминкунандаи гуфтугӯиро надоранд, инчунин истифода бурдани таҷҳизоти экрандори намоишдиҳанда дар қисми пеши дохили (салони) воситаи нақлиёт, ба андозаи аз 2 то 3 нишондиҳанда барои ҳисобҳоҷарима таъин карда мешавад.
(талаботи қисми 5 моддаи 310 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(талаботи қисми 5 моддаи 310 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳимояи ҳуқуқ истеъмолкунанда
Харидор аз истеҳсолкунанда (иҷрокунанда, фурӯшанда) ҳангоми хариди мол метавонад чеки пардохт, чеки мол ё дигар ҳуҷҷати тасдиқкунандаи пардохти молро талаб намуда гирад, аммо соҳибкории инфиродии бо патент кор мекарда барои пешниҳоди чек ӯҳдадор карда нашудааст.
(моддаи 8(1) Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
(моддаи 8(1) Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
Аризаи даъвогӣ тартиб дода, ба суди маҳалли зисти худ ё маҳалли ҷойгиршавии фурӯшанда муроҷиат намоед. Чеки харидорӣ ё дигар ҳуҷҷати тасдиқкунандаи пардохтро замима кунед ва дар суд баргардондани маблағро талаб намоед.
(қисми 2 моддаи 17 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
(қисми 2 моддаи 17 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
Бале, зарари маънавӣ новобаста аз баргардондани арзиши мол ё хизматрасонӣ ҷуброн карда мешавад. Барои ин ба суди маҳалли зист ё маҳалли харидани мол муроҷиат кунед. Зарари маънавӣ бо маблағи пулӣ ҷуброн мешавад, ки андозаи онро суд муайян мекунад.
(моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
(моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
Инҳо молҳое мебошанд, ки ба “Рӯйхати молҳои босифати ғайриозуқаворӣ, ки иваз ё баргардонидан намешаванд" дохиланд (тасдиқшуда бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 02.02.2009, № 89):
1. Молҳо барои пешгирӣ ва табобати бемориҳо дар шароити хона (доруворӣ, таҷҳизоти тиббӣ ва ғайра);
2. Ашёҳои гигиенӣ;
3. Молҳои пардозӣ (косметика);
4. Маснуоти кабели, маводи сохтмонӣ ва пардозие, ки бо метраж фурӯхта мешаванд;
5. Либосҳои таг, маснуоти ҷуробӣ ва пайпоқӣ ва ғайра.
1. Молҳо барои пешгирӣ ва табобати бемориҳо дар шароити хона (доруворӣ, таҷҳизоти тиббӣ ва ғайра);
2. Ашёҳои гигиенӣ;
3. Молҳои пардозӣ (косметика);
4. Маснуоти кабели, маводи сохтмонӣ ва пардозие, ки бо метраж фурӯхта мешаванд;
5. Либосҳои таг, маснуоти ҷуробӣ ва пайпоқӣ ва ғайра.
Инҳоянд: маводи кимиёии маишӣ, пеститсидҳо ва агрохимикатҳо; ҳайвонот ва наботот; нашрияҳои даврӣ (китобҳо, брошюраҳо, албомҳо, тақвимҳо ва ғайра); молҳои аз нигоҳи техникӣ мураккаби маишӣ, ки ба онҳо мӯҳлати кафолат муқаррар шудааст (дастгоҳҳои маишии буридани металл ва коркарди чӯб, асбобҳои барқии маишӣ, таҷҳизоти радиоэлектронии маишӣ, асбобҳои мусиқии барқӣ ва ғайра).
(Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 02.02.2009, № 89)
(Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 02.02.2009, № 89)
Не, талаботи истеъмолкунанда бояд фавран қонеъ карда шавад. Мӯҳлат набояд аз 7 рӯз зиёд бошад, ва дар сурати зарурати гузаронидани экспертиза — аз 14 рӯзи тақвимӣ.
(тибқи моддаи 22 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
(тибқи моддаи 22 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон”)
Бале, агар исбот намояд, ки иҷро нашудан ё номатлуб иҷро шудани ӯҳдадориҳо аз сабаби ҳолатҳои аз ӯ новобаста ва рафънопазир рух додааст ва дар ин бобат ӯ гуноҳе надорад.
(моддаи 8 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон»)
(моддаи 8 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунандагон»)
Ба мақомоти андоз аз рӯи маҳалли қайд бо ариза муроҷиат кунед, бо замимаи: эъломияи андоз; ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи иҷрои ӯҳдадориҳои андозӣ; ҳуҷҷатҳое, ки бастани суратҳисобҳои бонкӣ ва супоридани муҳрҳоро тасдиқ мекунанд.
Ба мақомоти андози маҳалли қайд бо ариза муроҷиат кунед. Фаъолият дар давоми 24 соат аз лаҳзаи додани ариза қатъ карда мешавад. Патенти худро бояд ба мақомоти андоз супоред. Агар аризаи шуморо беасос қабул накунанд, ба мақомоти прокуратура муроҷиат намоед
(моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ”).
(моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ”).
Не, барои идора намудани воситаҳои нақлиёт бо пардаҳои паҳлӯӣ ва яклухти ақиб, ки дар сохтори воситаҳои нақлиёт аз тарафи заводи истеҳсолкунанда пешбинӣ нашудаанд, ба андозаи 150 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 330 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 330 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронанда идора кардани воситаи нақлиёте, ки дар мӯҳлати муқаррарнамуда аз муоинаи ҳатмии техникии давлатӣ нагузаштааст, ба андозаи 3 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 1 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 1 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Барои аз тарафи ронанда идора кардани воситаи нақлиёт ҳангоми надоштани ҳуҷҷат дар бораи суғуртаи ҳатмӣ, ба андозаи 1 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима таъин карда мешавад.
(қисми 2 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 2 моддаи 315 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аз синни 16 солагӣ шахс ҳуқуқ дорад мототсиклро идора намояд.
(зербанди “д” банди 10 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”)
(зербанди “д” банди 10 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”)
Бале, мототсикл ҳамчун воситаи нақлиёти механикӣ, бояд ҳатман аз муоинаи техникӣ гузарад ва суғурта карда шавад.
(банди 3 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”, қисми 1 моддаи 28 ва қисми 1 моддаи 31 Қонун “Дар бораи ҳаракат дар роҳ”)
(банди 3 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ”, қисми 1 моддаи 28 ва қисми 1 моддаи 31 Қонун “Дар бораи ҳаракат дар роҳ”)
Барои аз тарафи ронандагони воситаҳои нақлиёт, бар хилофи тартиби муқарраршуда тарк намудани ҷойи садамаи нақлиёт, ки иштирокчии он мебошанд, ба андозаи аз 5 то 7 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ҷарима ё маҳрум кардан аз ҳуқуқи идораи воситаҳои нақлиёт ба мӯҳлати аз 6 моҳ то 1 сол таъин карда мешавад.
(моддаи 334 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 334 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Соҳаи маориф
Муаллим, яъне омӯзгор барои гирифтани муи сари кудак дар мактаб ҳақ надорад ва чунин ваколат надорад.
Омӯзгор тибқи моддаи 51 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” ӯҳдадор аст: таълимгирандагонро дар руҳияи зебопарастӣ тарбия кунанд; - ҳуқуқҳои таълимгирандагонро риоя карда, қадру эътибори онҳоро паст назананд;
Тибқи банди 5 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак ” падару модар: риояи пӯшидани либосҳои дахлдори муассисаи таълимиро аз ҷониби кӯдак назорат карда, ба шакли зоҳирӣ ва санитарию беҳдоштии ӯ диққат медиҳанд.
Тибқи банди 11) моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” омӯзгор нисбат ба таълимгирандагоне, ки ба дарсҳо бе тайёрӣ меоянд ва шакли зоҳириашон ба талабот ҷавобгӯ нест, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модарро сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намояд;
Ҳамзамон тибқи Дастурамали либосҳои тавсиявӣ барои хонандагону донишҷўён ва омўзгорони муассисаҳои таълимии Ҷмҳурии Тоҷикистон (Қарори мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27-уми октябри соли 2006, № 32/3):
БА ПИСАРОН МАНЪ АСТ:– ба дарс омадан бо мўйи дароз;– бо риши расида;– бо нохуни расида ва ғайра.
Мутобиқи сархати 22 банди 94 Низомномаи намунавии муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон (қарори Ҳукумати ҶТ аз 25.09.2018 № 484, аз 28.03.2024 № 187, аз 27.07.2024 № 431).
Омӯзгор ӯҳдадор аст - оид ба напӯшидани сару либоси тавсиявӣ, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модаронашонро (шахсони онҳоро ивазкунандаро) сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намоянд.
Тибқи талаботи модда 3 Қонуни ҶТ “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак”
1. Сиёсати давлатӣ оид ба ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак аз ҳадафҳои зерин иборат аст:
- таъмини ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии кӯдак, роҳ надодан ба поймолкунии онҳо;
Мутобиқи моддаи 11.1. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак” Кудак ҳуқуқ ба ҳимоя дорад, ва ҳангоми вайрон шудани ҳуқуқ, озодх ва манфиатҳои қонунии кӯдак ҳуқуқ дорад барои ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии худ ба мақомоти васоят ва парасторх, инчунин дигар мақомоти ваколатдори давлатх бевосита муроҷиат намояд.
Омӯзгор тибқи моддаи 51 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” ӯҳдадор аст: таълимгирандагонро дар руҳияи зебопарастӣ тарбия кунанд; - ҳуқуқҳои таълимгирандагонро риоя карда, қадру эътибори онҳоро паст назананд;
Тибқи банди 5 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак ” падару модар: риояи пӯшидани либосҳои дахлдори муассисаи таълимиро аз ҷониби кӯдак назорат карда, ба шакли зоҳирӣ ва санитарию беҳдоштии ӯ диққат медиҳанд.
Тибқи банди 11) моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” омӯзгор нисбат ба таълимгирандагоне, ки ба дарсҳо бе тайёрӣ меоянд ва шакли зоҳириашон ба талабот ҷавобгӯ нест, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модарро сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намояд;
Ҳамзамон тибқи Дастурамали либосҳои тавсиявӣ барои хонандагону донишҷўён ва омўзгорони муассисаҳои таълимии Ҷмҳурии Тоҷикистон (Қарори мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27-уми октябри соли 2006, № 32/3):
БА ПИСАРОН МАНЪ АСТ:– ба дарс омадан бо мўйи дароз;– бо риши расида;– бо нохуни расида ва ғайра.
Мутобиқи сархати 22 банди 94 Низомномаи намунавии муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон (қарори Ҳукумати ҶТ аз 25.09.2018 № 484, аз 28.03.2024 № 187, аз 27.07.2024 № 431).
Омӯзгор ӯҳдадор аст - оид ба напӯшидани сару либоси тавсиявӣ, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модаронашонро (шахсони онҳоро ивазкунандаро) сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намоянд.
Тибқи талаботи модда 3 Қонуни ҶТ “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак”
1. Сиёсати давлатӣ оид ба ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак аз ҳадафҳои зерин иборат аст:
- таъмини ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии кӯдак, роҳ надодан ба поймолкунии онҳо;
Мутобиқи моддаи 11.1. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак” Кудак ҳуқуқ ба ҳимоя дорад, ва ҳангоми вайрон шудани ҳуқуқ, озодх ва манфиатҳои қонунии кӯдак ҳуқуқ дорад барои ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии худ ба мақомоти васоят ва парасторх, инчунин дигар мақомоти ваколатдори давлатх бевосита муроҷиат намояд.
Не, истифодаи усулҳои зӯроварии ҷисмонӣ ва таъсири равонӣ дар муносибат бо таълимгирандагон манъ аст.
(қисми 3 моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
(қисми 3 моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Бале, дахолати ғайриқонунии мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдор ба фаъолияти омӯзгор манъ аст. Омӯзгор вазифадор аст этикаи педагогиро риоя кунад, шакли зоҳирии худро назорат кунад ва ҳуқуқи хонандагонро риоя намояд
(моддаҳои 51 ва 52 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”).
(моддаҳои 51 ва 52 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”).
Не. Ба муассисаи таълимии таҳсилоти умумӣ омадани хонандагон бо воситаҳои нақлиёти механикӣ манъ аст.
(банди 10 моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
(банди 10 моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Бале, хонандагон вазифадоранд шаъну шарафи омӯзгоронро эҳтиром кунанд, оинномаи муассисаи таҳсилоти умумиро риоя кунанд ва ба молу мулки мактаб эҳтиёткорона муносибат намоянд. Волидон низ вазифадоранд ба раванди таълим ва сатҳи дониши фарзандонашон мусоидат кунанд.
(банди 60 “Низомномаи намунавӣ дар бораи муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон”)
(банди 60 “Низомномаи намунавӣ дар бораи муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон”)
Омӯзгор уҳдадор аст, ки аз таълимгиранда барои обуна ба нашрияҳо ва лавозимоти дигари таълимӣ маблағ талаб накунад.
(қисми 9, моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
(қисми 9, моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Омӯзгор уҳдадор аст, ки аз таълимгиранда барои харидани воситаҳои техникӣ ва лавозимоти дигари таълимӣ маблағ талаб накунад.
(қисми 9 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
(қисми 9 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Дар асоси Дастурамали либосҳои тавсиявӣ барои хонандагону донишҷӯён ва омӯзгорони муассисаҳои таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон - “Ба дарс омадани писарон бо мӯйи дароз манъ аст”.
Инчунин падару модар ва муассисаи таълимӣ ба шакли зоҳирӣ ва санитарию беҳдоштии кӯдак диққат дода, чораандешӣ намоянд.
(банди 5 моддаи 15 ва банди 5 моддаи 19 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Инчунин падару модар ва муассисаи таълимӣ ба шакли зоҳирӣ ва санитарию беҳдоштии кӯдак диққат дода, чораандешӣ намоянд.
(банди 5 моддаи 15 ва банди 5 моддаи 19 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Омӯзгор уҳдадор аст, ки дар вақти дарс ва берун аз он аз алфози қабеҳ худдорӣ намояд. Қоидаҳои одобу ахлоқи омӯзгориро риоя намояд. Ҳуқуқу озодӣ ва шаъну шарафи кӯдакро риоя ва эҳтиром карда, ба муносибати пастзананда нисбат ба ӯ роҳ надиҳад.
(банди 14, қисми 1 моддаи 51 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”, қисмҳои1 ва 5 моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
(банди 14, қисми 1 моддаи 51 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”, қисмҳои1 ва 5 моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Дар асоси Дастурамали либосҳои тавсиявӣ барои хонандагону донишҷӯён ва омӯзгорони муассисаҳои таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон: - Ба дарс омадани ДУХТАРОН бо овехтани зиёда аз як гӯшвор, гӯшвори калони дароз дар гӯш (яъне як гӯшвор мумкин аст), бо овехтани ҳар гуна ҷавоҳирот дар бинию гардан, абрувону пешонӣ ва дасту пой (яъне гарданбанд мумкин НЕСТ) МАНЪ аст;
- Ба дарс омадани писарон бо ангуштарин, занҷири гардан ва дастпонаи тиллоӣ ё нуқрагин МАНЪ аст.
Инчунин муассисаи таълимӣ уҳдадор аст ба кӯдак барои ба муассисаи таълимӣ бо истифодаи ҷавоҳирот, зару зевар, дигар ашёи қиматбаҳо (ба истиснои як ҷуфт гӯшвораи андозааш хурд барои духтарон) дар муассисаи таълимӣ роҳ надиҳад ва дар сурати вайрон кардани ин талабот чораҳои дахлдор андешад, аз ҷумла ба мақомоти давлатии дахлдор хабар диҳад.
(банди 14 моддаи 19 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
- Ба дарс омадани писарон бо ангуштарин, занҷири гардан ва дастпонаи тиллоӣ ё нуқрагин МАНЪ аст.
Инчунин муассисаи таълимӣ уҳдадор аст ба кӯдак барои ба муассисаи таълимӣ бо истифодаи ҷавоҳирот, зару зевар, дигар ашёи қиматбаҳо (ба истиснои як ҷуфт гӯшвораи андозааш хурд барои духтарон) дар муассисаи таълимӣ роҳ надиҳад ва дар сурати вайрон кардани ин талабот чораҳои дахлдор андешад, аз ҷумла ба мақомоти давлатии дахлдор хабар диҳад.
(банди 14 моддаи 19 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Фаъолияти касбӣ ва шаъну шарафи омӯзгор дахлнопазир аст. Омӯзгор ҳангоми иҷрои вазифаҳои касбӣ аз зӯроварӣ ва фишор ҳифз карда мешавад. Шаъну шарафи омӯзгор аз ҷониби давлат ҳифз карда мешавад.
Мақомоти давлатӣ вазифадоранд, ки омӯзгорро ба кору фаъолияте, ки ба раванди таълиму тарбия вобаста намебошад, аз ҷумла хариду фурӯши либоси мактабӣ, даъват ба хизмати ҳарбӣ, ҷамъоварии маблағҳо барои андозҳо, обуна ба рӯзномаю маҷаллаҳо, фурӯши чиптаҳои чорабиниҳои фарҳангӣ ва фароғатӣ, фаъолияти кишоварзӣ, ҶАЛБ НАКУНАНД.
(моддаи 4, қисми 1 моддаи 10, банди 2 қисми 2 моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Мақомоти давлатӣ вазифадоранд, ки омӯзгорро ба кору фаъолияте, ки ба раванди таълиму тарбия вобаста намебошад, аз ҷумла хариду фурӯши либоси мактабӣ, даъват ба хизмати ҳарбӣ, ҷамъоварии маблағҳо барои андозҳо, обуна ба рӯзномаю маҷаллаҳо, фурӯши чиптаҳои чорабиниҳои фарҳангӣ ва фароғатӣ, фаъолияти кишоварзӣ, ҶАЛБ НАКУНАНД.
(моддаи 4, қисми 1 моддаи 10, банди 2 қисми 2 моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Бо дарназардошти он, ки давлат таълими умумии асосии ҳатмии ройгонро дар муассисаҳои таълимии давлатӣ кафолат медиҳад.
Муассисаи таҳсилоти умумӣ барои татбиқи ҳуқуқи кафолатнок ба гирифтани таҳсилоти умумии ройгон дар ҳамаи зинаҳо ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки давлат кафолат додааст, шароит муҳайё месозад.
Хонандагон дар муассисаҳои таҳсилоти умумии давлатӣ ҳуқуқ доранд дар ҳамаи зинаҳои муассисаи таҳсилоти умумии давлатӣ ба таври ройгон таҳсил намоянд.
(моддаи 41 Конститутсия, бандҳои 7 ва 58 Низомномаи намунавии муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Муассисаи таҳсилоти умумӣ барои татбиқи ҳуқуқи кафолатнок ба гирифтани таҳсилоти умумии ройгон дар ҳамаи зинаҳо ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки давлат кафолат додааст, шароит муҳайё месозад.
Хонандагон дар муассисаҳои таҳсилоти умумии давлатӣ ҳуқуқ доранд дар ҳамаи зинаҳои муассисаи таҳсилоти умумии давлатӣ ба таври ройгон таҳсил намоянд.
(моддаи 41 Конститутсия, бандҳои 7 ва 58 Низомномаи намунавии муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Омӯзгор уҳдадор аст нисбат ба таълимгирандагоне, ки тартиботи дохилии муассисаи таълимиро халалдор менамоянд, ба дарсҳо бе тайёрӣ меоянд ва шакли зоҳириашон ба талабот ҷавобгӯ нест, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модарро сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намояд.
Падару модар дар тарбияи кӯдак уҳдадоранд оид ба рушди маърифати ахлоқии кӯдак чораандешӣ карда, асосҳои муоширатро ба ӯ омӯзонанд.
Муассисаи таълимӣ ҳуқуқ дорад ҳангоми аз тарафи падар ё модар риоя накардани талаботи санадҳои дохилии муассисаи таълимӣ ва иҷро накардани уҳдадорӣ ба мақомоти дахлдор муроҷиат намояд.
(қисми 11 моддаи 20 , қисми 6 моддаи 16, қисми 6 моддаи 18 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Падару модар дар тарбияи кӯдак уҳдадоранд оид ба рушди маърифати ахлоқии кӯдак чораандешӣ карда, асосҳои муоширатро ба ӯ омӯзонанд.
Муассисаи таълимӣ ҳуқуқ дорад ҳангоми аз тарафи падар ё модар риоя накардани талаботи санадҳои дохилии муассисаи таълимӣ ва иҷро накардани уҳдадорӣ ба мақомоти дахлдор муроҷиат намояд.
(қисми 11 моддаи 20 , қисми 6 моддаи 16, қисми 6 моддаи 18 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумӣ аз тарафи хонандагон истифодаи телефони мобилӣ манъ аст.
(талаботи қисми 10 моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
(талаботи қисми 10 моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Агар маблағ талаб намоянд, Шумо ҳуқуқ доред талаботи қисми 9 моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор” – ро асос оварда, маблағро насупоред.
Инчунин падару модар дар таълими кӯдак уҳдадоранд, ки ҳама гуна пардохти маблағро аз ҷониби кӯдак ба кормандони муассисаҳои таълимӣ иҷозат НАДИҲАНД.
(қисми 12 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Инчунин падару модар дар таълими кӯдак уҳдадоранд, ки ҳама гуна пардохти маблағро аз ҷониби кӯдак ба кормандони муассисаҳои таълимӣ иҷозат НАДИҲАНД.
(қисми 12 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак”)
Мақомоти давлатӣ, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот ва ташкилотҳои дигар, новобаста ба шакли ташкилию ҳуқуқӣ, оид ба баланд бардоштани мақоми омӯзгор вазифадоранд, ки аз аз омӯзгор барои ОБУНА ба рӯзномаю маҷаллаҳо, чиптаҳои чорабиниҳои фарҳангӣ ва фароғатӣ, корҳои ободонии муассисаи таълимӣ, харидани маводи таълимӣ, методӣ, аёниятҳо, воситаҳои техникӣ ва лавозимоти дигари таълимӣ маблағ талаб накунанд.
(банди 11 қисми 2 моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
(банди 11 қисми 2 моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Омӯзгор ҳуқуқ дорад дар хусуси баҳогузории нодуруст ба фаъолияташ ба мақомоти дахлдори давлатӣ ва ё суд муроҷиат кунад ва ҷуброни зарари моддӣ ва маънавии ба ӯ расонидашударо талаб намояд.
(қисми 8 моддаи 52 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Фаъолияти касбӣ ва шаъну шарафи омӯзгор дахлнопазир аст. Омӯзгор ҳангоми иҷрои вазифаҳои касбӣ аз дахолати мақомоти ғайрисоҳавӣ, таҳқир, зӯроварӣ ва фишор ҳифз карда мешавад. Шаъну шарафи омӯзгор аз ҷониби давлат ҳифз карда мешавад. Амалҳое, ки бевосита ё бавосита ба паст задани шаъну шарафи омӯзгор равона шудаанд, манъ аст.
(моддаи 4, қисми 1 моддаи 10 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
(қисми 8 моддаи 52 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф”)
Фаъолияти касбӣ ва шаъну шарафи омӯзгор дахлнопазир аст. Омӯзгор ҳангоми иҷрои вазифаҳои касбӣ аз дахолати мақомоти ғайрисоҳавӣ, таҳқир, зӯроварӣ ва фишор ҳифз карда мешавад. Шаъну шарафи омӯзгор аз ҷониби давлат ҳифз карда мешавад. Амалҳое, ки бевосита ё бавосита ба паст задани шаъну шарафи омӯзгор равона шудаанд, манъ аст.
(моддаи 4, қисми 1 моддаи 10 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор”)
Соҳаи маданӣ
Шахси воқеие, ки ба синни ҳаждаҳ нарасидааст, танҳо бо розигии падару модар ё шахсони дигари ивазкунандаи онҳо ва ҳамроҳи онҳо ё шахси дигари ваколатдорнамудаи онҳо ҳуқуқ ба тарки ҷумҳурӣ ва бозгашт ба онро дорад.
(қисми 3 моддаи 252 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон).
(қисми 3 моддаи 252 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Келин бо хушдоман бояд Шартномаи таъминоти якумра бо саробонӣ бандад, барои он, ки агар хонаро надиҳанд ҳам дар асоси шартномаи мазкур даъво карда хонаро гирифта метавонанд.
Шартномаи таъминоти якумра бо саробонӣ дар шакли хаттӣ баста шуда, ба тариқи нотариалӣ тасдиқ ва ба қайди давлатӣ гирифта мешавад.
(қисми 1 моддаи 662 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шарти шартномаи мазкур чунин аст:
Уҳдадории келин дар мавриди таъминот бо саробонӣ метавонад аз таъмини эҳтиёҷот ба манзил, хӯрок, либос ва, агар вазъи саломатии шахс талаб намояд, ҳамчунин аз нигоҳубини якумраи ӯ иборат бошад.
Дар шартнома инчунин пардохти хароҷоти хизматрасонии маросими дафн аз тарафи пардохткунандаи рента пешбинӣ шуда метавонад.
Дар шартнома бояд арзиши тамоми ҳаҷми таъминот бо саробонӣ муайян карда шавад. Дар айни ҳол ҳаҷми умумии таъминот дар як моҳ наметавонад аз андозаи бист нишондиҳанда барои ҳисобҳо камтар бошад.
(моддаи 663 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шартномаи таъминоти якумра бо саробонӣ дар шакли хаттӣ баста шуда, ба тариқи нотариалӣ тасдиқ ва ба қайди давлатӣ гирифта мешавад.
(қисми 1 моддаи 662 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шарти шартномаи мазкур чунин аст:
Уҳдадории келин дар мавриди таъминот бо саробонӣ метавонад аз таъмини эҳтиёҷот ба манзил, хӯрок, либос ва, агар вазъи саломатии шахс талаб намояд, ҳамчунин аз нигоҳубини якумраи ӯ иборат бошад.
Дар шартнома инчунин пардохти хароҷоти хизматрасонии маросими дафн аз тарафи пардохткунандаи рента пешбинӣ шуда метавонад.
Дар шартнома бояд арзиши тамоми ҳаҷми таъминот бо саробонӣ муайян карда шавад. Дар айни ҳол ҳаҷми умумии таъминот дар як моҳ наметавонад аз андозаи бист нишондиҳанда барои ҳисобҳо камтар бошад.
(моддаи 663 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳаёти инсон аз лаҳзаи обистан шудан дар батни модар то марги ӯ ҳифз карда мешавад. Қонунгузории Тоҷикистон исқоти ҳамлро (аборт) танҳо дар муҳлати муайян ва бо сабабҳои тиббӣ, масалан агар ба саломатии модар таҳдид дошта бошад, иҷозат медиҳад.
Ҳуқуқ ба ҳаёт ҳуқуқи ҷудонашавандаи инсон буда, ҳеҷ кас бе асоси қонунӣ аз ҳаёт маҳрум карда намешавад. Қонеъ намудани хоҳиши инсон оид ба қатъи ҳаёт манъ аст. Эвтаназия (даст кашидан аз ҳаёт бо хоҳиши бемор ё куштани бемор бо розигии ӯ) манъ аст. Табиб ё шахси дигар ҳуқуқ надорад бо хоҳиши худи шахс ба зиндагии инсон хотима бахшад.
(пурратар дар моддаи 18 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 232 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон ва моддаи 150 Кодекси тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳуқуқ ба ҳаёт ҳуқуқи ҷудонашавандаи инсон буда, ҳеҷ кас бе асоси қонунӣ аз ҳаёт маҳрум карда намешавад. Қонеъ намудани хоҳиши инсон оид ба қатъи ҳаёт манъ аст. Эвтаназия (даст кашидан аз ҳаёт бо хоҳиши бемор ё куштани бемор бо розигии ӯ) манъ аст. Табиб ё шахси дигар ҳуқуқ надорад бо хоҳиши худи шахс ба зиндагии инсон хотима бахшад.
(пурратар дар моддаи 18 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 232 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон ва моддаи 150 Кодекси тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳар як шахс ба сирри вазъи саломатӣ, ҳолати муроҷиат ба ёрии тиббӣ, ташхис, инчунин маълумоте, ки ҳангоми муоинаи тиббӣ ба даст омадааст, ҳуқуқ дорад.
Шахси воқеие, масалан табиб, духтур, корфармо, ки бинобар иҷрои уҳдадориҳои вазифавӣ ё аз дигар манбаъҳо дар бораи вазъи саломатии Шумо иттилоотро ба даст овардааст, уҳдадор аст аз паҳн намудани он худдорӣ намояд.
Ҳар гуна маълумот дар бораи ташхис ва сабаби муроҷиати бемор «сирри тиббӣ» (врачебная тайна) ба ҳисоб меравад. Танҳо он кормандоне, ки бевосита дар табобати бемор иштирок мекунанд, ҳаққи донистани ин маълумотро доранд.
Ҳамин тариқ, духтур ҳуқуқ надорад, ки дар бораи бемории шумо ба ҳамкорон, хешовандон ё дигар шахсони бегона маълумот диҳад, зеро ин сирри тиббӣ маҳсуб меёбад.
(тибқи моддаи 236 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 156 Кодекси тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шахси воқеие, масалан табиб, духтур, корфармо, ки бинобар иҷрои уҳдадориҳои вазифавӣ ё аз дигар манбаъҳо дар бораи вазъи саломатии Шумо иттилоотро ба даст овардааст, уҳдадор аст аз паҳн намудани он худдорӣ намояд.
Ҳар гуна маълумот дар бораи ташхис ва сабаби муроҷиати бемор «сирри тиббӣ» (врачебная тайна) ба ҳисоб меравад. Танҳо он кормандоне, ки бевосита дар табобати бемор иштирок мекунанд, ҳаққи донистани ин маълумотро доранд.
Ҳамин тариқ, духтур ҳуқуқ надорад, ки дар бораи бемории шумо ба ҳамкорон, хешовандон ё дигар шахсони бегона маълумот диҳад, зеро ин сирри тиббӣ маҳсуб меёбад.
(тибқи моддаи 236 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 156 Кодекси тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, Шумо ба гирифтани маълумоти зарурӣ оид ба вазъи саломатии худ ҳуқуқ доред. Агар ноболиғ бошед, падару модар ва дигар намояндаи қонунӣ дар бораи вазъи саломатии кӯдак ё дигар шахсе, ки таҳти парасториашон мебошанд, ҳуқуқ ба иттилоот доранд.
Фарз кардем, ки шумо ба назди табиб рафтед ва ташхиси тиббӣ (анализ) супоридед. Шумо ҳақ доред, ки аз духтур натиҷаи дақиқи ташхисатонро пурсед, шарҳи онро гиред ва бидонед, ки вазъи саломатиатон чӣ гуна аст. Духтур вазифадор аст, ки ин маълумотро ба забони фаҳмо ба шумо фаҳмонад.
Ё ин ки Шумо дар беморхона муолиҷа намудед, Шумо метавонед таърихи бемории худро пурра нусхабардори карда гиред.
Барои ин ба Шумо зарур аст бо аризаи хаттӣ ба шуъбаи коргузории беморхона муроҷиат намоед.
Фарз кардем, ки шумо ба назди табиб рафтед ва ташхиси тиббӣ (анализ) супоридед. Шумо ҳақ доред, ки аз духтур натиҷаи дақиқи ташхисатонро пурсед, шарҳи онро гиред ва бидонед, ки вазъи саломатиатон чӣ гуна аст. Духтур вазифадор аст, ки ин маълумотро ба забони фаҳмо ба шумо фаҳмонад.
Ё ин ки Шумо дар беморхона муолиҷа намудед, Шумо метавонед таърихи бемории худро пурра нусхабардори карда гиред.
Барои ин ба Шумо зарур аст бо аризаи хаттӣ ба шуъбаи коргузории беморхона муроҷиат намоед.
Дар ҳолати марги шахси воқеӣ, яъне шахс, хешовандони наздик ё шахси дигари ваколатдорнамудаи онҳо ҳуқуқ доранд дар тадқиқи сабаби марг иштирок намуда, бо тамоми ҳуҷҷатҳои марбутаи он шинос шаванд, ҳамчунин хулосаҳо нисбат ба сабаби маргро дар суд мавриди баҳс қарор диҳанд.
(тибқи талаботи қисми 4 моддаи 236 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон).
(тибқи талаботи қисми 4 моддаи 236 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Сабти шахс танҳо бо розигии ӯ сурат мегирад.
Истифодаи тасвири шахси воқеӣ (аз ҷумла акси ӯ, асари санъати тасвирӣ, ки дар он шахс тасвир ёфтааст), ҳамчунин сабти видеоӣ, телевизионӣ ва ғайра танҳо бо розигии ӯ сурат гирифта метавонад.
Қонун муқаррар мекунад, ки дар чорабиниҳои хусусияти оммавӣ акс ё сабти ошкоро гирифтан розигии шахс дар назар дошта мешавад, ба шарте ки шахс танҳо як қисми манзара бошад ва объекти асосии навор набошад.
Барои сабт дар биною иншоот, мағоза, роҳҳо ва ғайра, ки бо мақсади таъмини амният амалӣ мешавад, розигии шахси воқеӣ талаб карда намешавад, ба шарте маводи сабт ба шахсони дигар дастрас набошад ва дар хусуси сабт шахси воқеӣ аз навиштаҷот ва ё бо тартиби дигар огоҳ гардида бошад.
Дар ҳолати мазкур, харидор, ки аз наздик сабт менамояд, ҳуқуқ надорад Шуморо низ сабт намояд, сабти кассирро бошад бо огоҳӣ амали намояд. Дар навбати худ шумо ва худи ҳамон кассир ҳуқуқ доред, сабт накардани ин ҳолатро талаб намоед.
(моддаи 250 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Истифодаи тасвири шахси воқеӣ (аз ҷумла акси ӯ, асари санъати тасвирӣ, ки дар он шахс тасвир ёфтааст), ҳамчунин сабти видеоӣ, телевизионӣ ва ғайра танҳо бо розигии ӯ сурат гирифта метавонад.
Қонун муқаррар мекунад, ки дар чорабиниҳои хусусияти оммавӣ акс ё сабти ошкоро гирифтан розигии шахс дар назар дошта мешавад, ба шарте ки шахс танҳо як қисми манзара бошад ва объекти асосии навор набошад.
Барои сабт дар биною иншоот, мағоза, роҳҳо ва ғайра, ки бо мақсади таъмини амният амалӣ мешавад, розигии шахси воқеӣ талаб карда намешавад, ба шарте маводи сабт ба шахсони дигар дастрас набошад ва дар хусуси сабт шахси воқеӣ аз навиштаҷот ва ё бо тартиби дигар огоҳ гардида бошад.
Дар ҳолати мазкур, харидор, ки аз наздик сабт менамояд, ҳуқуқ надорад Шуморо низ сабт намояд, сабти кассирро бошад бо огоҳӣ амали намояд. Дар навбати худ шумо ва худи ҳамон кассир ҳуқуқ доред, сабт накардани ин ҳолатро талаб намоед.
(моддаи 250 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Мизоҷ ҳама вақт ҳақ нест, хусусан вақте, ки қонунро вайрон карда шаъну шарафи шахсро паст мекунад.
Пешхизмат мутахассисест, ки дар доираи шартнома кор мекунад. Дар асоси қисми 2 моддаи 243 Кодекси маданӣ шаъну шараф ва эътибори кории шахси воқеӣ дахлнопазиранд. Ба амалҳое, ки бевосита ва ё бавосита ба паст задани шаъну шараф равона шудаанд, роҳ дода намешавад.
Пешхизмат ҳуқуқ дорад бо аризаи даъвогӣ оиди ҷуброни зарари маънавӣ ба суд муроҷиат намояд.
(қисми 2 моддаи 1225 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Инчунин барои дар ҷойҳои ҷамъиятӣ дашном додан, ба таври таҳқиромез дарафтодан ба одамон, ҳамчунин содир намудани дигар кирдорҳои ба ин монанд, ки тартиботи ҷамъиятӣ ва осудагии одамонро халалдор мекунад, ҷарима ба андозаи аз ҳафт (546 сомонӣ) то даҳ (780 сомонӣ) нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё ҳабси маъмурӣ ба мӯҳлати аз 5 то 15 шабонарӯз ҷазо таъин карда мешавад.
(моддаи 460 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Пешхизмат мутахассисест, ки дар доираи шартнома кор мекунад. Дар асоси қисми 2 моддаи 243 Кодекси маданӣ шаъну шараф ва эътибори кории шахси воқеӣ дахлнопазиранд. Ба амалҳое, ки бевосита ва ё бавосита ба паст задани шаъну шараф равона шудаанд, роҳ дода намешавад.
Пешхизмат ҳуқуқ дорад бо аризаи даъвогӣ оиди ҷуброни зарари маънавӣ ба суд муроҷиат намояд.
(қисми 2 моддаи 1225 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Инчунин барои дар ҷойҳои ҷамъиятӣ дашном додан, ба таври таҳқиромез дарафтодан ба одамон, ҳамчунин содир намудани дигар кирдорҳои ба ин монанд, ки тартиботи ҷамъиятӣ ва осудагии одамонро халалдор мекунад, ҷарима ба андозаи аз ҳафт (546 сомонӣ) то даҳ (780 сомонӣ) нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё ҳабси маъмурӣ ба мӯҳлати аз 5 то 15 шабонарӯз ҷазо таъин карда мешавад.
(моддаи 460 Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Хондани дафтари хотираи шахсӣ (ё мукотиба дар телефон) бе иҷозати Шумо, аслан халал расонидан ба фазои шахсии Шумо ба ҳисоб меравад. Зеро сабтҳои шахсӣ (ҳуҷҷатҳо, аксҳо, дафтари хотира, дигар сабтҳо, маводи бойгонии шахсӣ ва ғайра) дахлнопазир буда, сарфи назар аз арзиши молумулкию ғайримолумулкӣ ҳифз карда мешаванд.
Шинос шудан бо давтари шахсӣ ва истифодаи онҳо танҳо бо иҷозати Шумо сурат гирифта метавонад.
Ҳамзамон қонун ҳуқуқи кӯдакро ба ҳаёти шахсӣ ҳимоя мекунад ва волидайн бояд кӯшиш кунанд, ки ба ҷои назорати пинҳонӣ, тавассути суҳбати озод ва эътимод аз ҳоли фарзандашон бохабар бошанд.
(моддаи 248 Кодекси маданӣ ва моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак”)
Шинос шудан бо давтари шахсӣ ва истифодаи онҳо танҳо бо иҷозати Шумо сурат гирифта метавонад.
Ҳамзамон қонун ҳуқуқи кӯдакро ба ҳаёти шахсӣ ҳимоя мекунад ва волидайн бояд кӯшиш кунанд, ки ба ҷои назорати пинҳонӣ, тавассути суҳбати озод ва эътимод аз ҳоли фарзандашон бохабар бошанд.
(моддаи 248 Кодекси маданӣ ва моддаи 11 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак”)
Бе розигии шахс ифшо намудани сирри ҳаёти хусусии ӯ мумкин нест. Шахси воқеӣ ҳуқуқ ба нигоҳ доштани сирри ҳолатҳои ҳаёти хусусиро дорад. Ҳама гуна амале, ки ба бевосита ё бавосита фош намудани он равона шудаанд, манъ мебошанд.
(қисми 2 моддаи 246 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳамзамон дар асоси қисми 1 моддаи 144 Кодекси ҷиноятӣ барои ғайриқонунӣ паҳн намудани маълумот оид ба ҳаёти шахсӣ дар шабакаи интернет, агар чунин кирдор бо ғарази шахсӣ ё ҳавасмандии шахсӣ анҷом дода шуда, ба ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрванд зарар расонда бошад, бо корҳои ҳатмӣ ба мӯҳлати аз 120 то 180 соат ё бо ҷарима ба андозаи аз 200 то 500 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 1 сол ҷазо дода мешавад.
(қисми 2 моддаи 246 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳамзамон дар асоси қисми 1 моддаи 144 Кодекси ҷиноятӣ барои ғайриқонунӣ паҳн намудани маълумот оид ба ҳаёти шахсӣ дар шабакаи интернет, агар чунин кирдор бо ғарази шахсӣ ё ҳавасмандии шахсӣ анҷом дода шуда, ба ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрванд зарар расонда бошад, бо корҳои ҳатмӣ ба мӯҳлати аз 120 то 180 соат ё бо ҷарима ба андозаи аз 200 то 500 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба мӯҳлати то 1 сол ҷазо дода мешавад.
Фарзандон, ки меросгирони навбати якум ба шумор мераванд, тибқи қонун ба ҳиссаҳои баробар ҳуқуқ доранд. Яъне, мерос байни фарзандон, фарқ надорад писар ва ё духтар баробар тақсим карда мешавад.
Агар ба таркиби мерос манзили истиқоматӣ дохил бошад ва тақсими он имконнопазир аст, Шумо дар рӯзи кушодашавии мерос дар ин хона зиндагӣ кунед ва хонаи дигар надоред, нисбат ба меросгирони дигар, ки молики ин хона нестанд, барои аз таркиби мерос гирифтани он ҳуқуқи афзалиятнок доред. Инчунин якҷоя бо меросгузор дар ин хона зиндагӣ кунед ба гирифтани асбобу ашёи хона ҳуқуқи афзалиятнок доред.
(моддаҳои 1274 ва 1295 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Агар ба таркиби мерос манзили истиқоматӣ дохил бошад ва тақсими он имконнопазир аст, Шумо дар рӯзи кушодашавии мерос дар ин хона зиндагӣ кунед ва хонаи дигар надоред, нисбат ба меросгирони дигар, ки молики ин хона нестанд, барои аз таркиби мерос гирифтани он ҳуқуқи афзалиятнок доред. Инчунин якҷоя бо меросгузор дар ин хона зиндагӣ кунед ба гирифтани асбобу ашёи хона ҳуқуқи афзалиятнок доред.
(моддаҳои 1274 ва 1295 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Соҳаи манзил
Бале, иҷозат дода мешавад, агар он ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шаҳрвандони дигар ва талаботеро, ки манзили истиқоматӣ бояд ҷавобгӯи онҳо бошад, вайрон накунад.
Инчунин, дар манзили истиқоматӣ ҷойгир намудани истеҳсолоти саноатӣ манъ аст.
(қисми 3 ва 4 моддаи 9 - и Кодекси манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Инчунин, дар манзили истиқоматӣ ҷойгир намудани истеҳсолоти саноатӣ манъ аст.
(қисми 3 ва 4 моддаи 9 - и Кодекси манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Соҳаи ҷиноятӣ
Не, шахсони мазкур дар асоси қонунгузорӣ хешовандони наздик ба шумор рафта, ба муқобили якдигар ва нисбати худ барои додани нишондод уҳдадор нестанд.
(моддаи 6 ва қисми 5 моддаи 12 Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 6 ва қисми 5 моддаи 12 Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бо гузаштани се сол пас аз адои ҷазо барои ҷиноятӣ аз беэҳтиётӣ содиркарда (мисол: вайрон кардани қоидаи ҳаракати роҳ , ки аз беэҳтиётӣ боиси расонидани зарари миёна ба саломатии инсон гаштааст), шахс метавонад ба хизмати давлатӣ қабул гардад ва ҳамчун хизматчии давлатӣ дар хизмати давлатӣ бошад.
(банди “в”, қисми 3 моддаи 84 - и Кодекси ҷиноятӣ ва банди 7 - и моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи хизмати давлатӣ”)
Аммо шахсе барои содир кардани ҷиноятҳои қасдона маҳкум шуда бошад ё дар асоси моддаи 32 Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои содир намудани ҷиноятҳои вазнин ва махсусан вазнин аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод шуда бошад НАМЕТАВОНАД ба хизмати давлатӣ қабул гардад ва ҳамчун хизматчии давлатӣ дар хизмати давлатӣ бошад.
(банди 8- и моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи хизмати давлатӣ”)
(банди “в”, қисми 3 моддаи 84 - и Кодекси ҷиноятӣ ва банди 7 - и моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи хизмати давлатӣ”)
Аммо шахсе барои содир кардани ҷиноятҳои қасдона маҳкум шуда бошад ё дар асоси моддаи 32 Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои содир намудани ҷиноятҳои вазнин ва махсусан вазнин аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод шуда бошад НАМЕТАВОНАД ба хизмати давлатӣ қабул гардад ва ҳамчун хизматчии давлатӣ дар хизмати давлатӣ бошад.
(банди 8- и моддаи 16 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи хизмати давлатӣ”)
Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарии ҷиноятиро аз синни 16-солагӣ муайян кардааст, аммо барои баъзе ҳолатҳо, қонун ҳатто наврасони 14-соларо ба ҷавобгарии ҷиноятӣ ҷалб менамояд..
Агар кудаки аз синни 14 сола ва боло бо муомилоти ғайриқонунии воситаҳои нашъадор, ё моддаҳои психотропӣ бо мақсади ба соҳибияти каси дигар додан (моддаи 200 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон), яъне агар ин маводҳои зарарнокро ба каси дигар бифурӯшад, тӯҳфа кунад ё иваз кунад, ё ин ки муносибатҳои ғайриқонунӣ бо воситаҳои нашъадор ё моддаҳои психотропӣ (моддаи 201 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон), яъне агар маводро дар кисааш ё хонааш нигоҳ медорад, бо худ мегардонад ё барои худ мехарад, аммо нияти ба каси дигар доданро надорад, танҳо доштани ин чизҳо аллакай ҷиноят аст, ва тасарруфи воситаҳои нашъадор ё моддаҳои психотропӣ (моддаи 202), яъне дуздидани онро содир намояд, ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад.
Бинобар ин аз қонун огоҳ бошед, зеро надонистани қонун аз ҷавобгари озод наменамояд. Эҳтиёт бошед.
(тибқи моддаи 23 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Агар кудаки аз синни 14 сола ва боло бо муомилоти ғайриқонунии воситаҳои нашъадор, ё моддаҳои психотропӣ бо мақсади ба соҳибияти каси дигар додан (моддаи 200 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон), яъне агар ин маводҳои зарарнокро ба каси дигар бифурӯшад, тӯҳфа кунад ё иваз кунад, ё ин ки муносибатҳои ғайриқонунӣ бо воситаҳои нашъадор ё моддаҳои психотропӣ (моддаи 201 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон), яъне агар маводро дар кисааш ё хонааш нигоҳ медорад, бо худ мегардонад ё барои худ мехарад, аммо нияти ба каси дигар доданро надорад, танҳо доштани ин чизҳо аллакай ҷиноят аст, ва тасарруфи воситаҳои нашъадор ё моддаҳои психотропӣ (моддаи 202), яъне дуздидани онро содир намояд, ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад.
Бинобар ин аз қонун огоҳ бошед, зеро надонистани қонун аз ҷавобгари озод наменамояд. Эҳтиёт бошед.
(тибқи моддаи 23 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале ҳаст, ва аз синни 14 солаги оғоз мешавад. Моддаи 252 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарии ҷиноятиро барои ғайриқонунӣ ҳай карда бурдани автомобил ё дигар воситаҳои нақлиёт бидуни мақсади тасарруф, пешбини менамояд.
Яъне агар соддатар карда фаҳмонем, Ҳай карда бурдани мошини каси дигар бе иҷозат ҷиноят аст ва барои ин кор шахсро вобаста ба вазнинии рафтораш аз ҷарима ба маблағи калон то 3 сол аз озодӣ маҳрум месозанд.
Агар ин кор бо истифодаи зӯрӣ, гурӯҳи ашхос ва ё бо расонидани зарари калон ба мошин содир шавад, ҷазо боз сахттар шуда, шахсро метавонанд аз 7 то 12 сол аз озоди маҳрум намоянд.
Ҳамин тавр, кудак бошед ҳам, барои бе иҷозат ҳай кардани автомобил ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбини шудааст, аз қонун огоҳ бошед, зеро надонистани он аз ҷавобгарӣ озод наменамояд.
Қобили зикр аст, ки муқаррар намудани ҷазо барои ноболиғон хусусияти худро дорад, оиди ин дар видео навори навбати метавонед маълумот пайдо намоед.
Яъне агар соддатар карда фаҳмонем, Ҳай карда бурдани мошини каси дигар бе иҷозат ҷиноят аст ва барои ин кор шахсро вобаста ба вазнинии рафтораш аз ҷарима ба маблағи калон то 3 сол аз озодӣ маҳрум месозанд.
Агар ин кор бо истифодаи зӯрӣ, гурӯҳи ашхос ва ё бо расонидани зарари калон ба мошин содир шавад, ҷазо боз сахттар шуда, шахсро метавонанд аз 7 то 12 сол аз озоди маҳрум намоянд.
Ҳамин тавр, кудак бошед ҳам, барои бе иҷозат ҳай кардани автомобил ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбини шудааст, аз қонун огоҳ бошед, зеро надонистани он аз ҷавобгарӣ озод наменамояд.
Қобили зикр аст, ки муқаррар намудани ҷазо барои ноболиғон хусусияти худро дорад, оиди ин дар видео навори навбати метавонед маълумот пайдо намоед.
Эҳтиёт бошед, ҷангу кашокаш кардан бо дигар писарбачаҳо дар кучаву, хиёбону, мактабу дигар ҷойҳои ҷамъиятӣ ин нишонаи “мардонаворӣ” нест, ин метавонад ҳамчун ҷиноятӣ авбошӣ баҳо дода шавад, ва сабаби дар СИЗО махкам кардани Шумо гардад.
Авбошӣ — ин дағалона вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ мебошад. Ин ҷиноятест, ки дар он шахс ба ҷомеа беэҳтиромӣ зоҳир карда, бо рафтори худ оромии дигаронро халалдор мекунад ва бо зўроварӣ ба шаҳрвандон ё таҳдиди истифодаи зўроварӣ, ҳамчунин несту нобуд ё вайрон кардани молу мулки ғайр алоқаманд мебошад.
Тибқи моддаи 237 ҷавобгарии ҷиноятиро пешбинӣ менамояд, ҷавобгарии ҷиноятӣ аз синни 16 сола барои қисми 1- уми ин модда, ва аз синни 14 солагӣ барои қисми 2 - масалан агар гурӯҳи шахсон, ва қисми 3 масалан бо истифодаи корд/кордча, фаро мерасад.
Эҳтиёт бошед, тартиби ҷамъиятиро вайрон накунед, зеро ин ҳолат асос барои ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидани шумо, новобаста аз он ки кудак, ҳастед, шуда метавонад.
(тибқи моддаи 23 ва 237 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Авбошӣ — ин дағалона вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ мебошад. Ин ҷиноятест, ки дар он шахс ба ҷомеа беэҳтиромӣ зоҳир карда, бо рафтори худ оромии дигаронро халалдор мекунад ва бо зўроварӣ ба шаҳрвандон ё таҳдиди истифодаи зўроварӣ, ҳамчунин несту нобуд ё вайрон кардани молу мулки ғайр алоқаманд мебошад.
Тибқи моддаи 237 ҷавобгарии ҷиноятиро пешбинӣ менамояд, ҷавобгарии ҷиноятӣ аз синни 16 сола барои қисми 1- уми ин модда, ва аз синни 14 солагӣ барои қисми 2 - масалан агар гурӯҳи шахсон, ва қисми 3 масалан бо истифодаи корд/кордча, фаро мерасад.
Эҳтиёт бошед, тартиби ҷамъиятиро вайрон накунед, зеро ин ҳолат асос барои ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидани шумо, новобаста аз он ки кудак, ҳастед, шуда метавонад.
(тибқи моддаи 23 ва 237 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Дар ин ҳолат, агар ҳамсинфатон дар ҳолати ҷаҳл телефонро шиканад, ин «Қасдан несту нобуд ё вайрон кардани молу мулк» ҳисоб шуданаш мункин аст (тибқи қисми 2 моддаи 255 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Азбаски iPhone 17 телефони хеле гаронқимат аст, шикастани он «зарар ба миқдори калон» ҳисоб мешавад. Дар кодекси ҷинояти муқаррар шудааст, ки агар зарар ҷиддӣ ва ё ба миқдори калон бошад, шахс ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад.
Барои ин ҷиноят (моддаи 255, қисми 2) наврасон аз синни 14-солагӣ ҷавобгар мебошанд, яъне, ҳамсинфи шумо, ки ҳанӯз кӯдак бошад ҳам, бевосита худаш ба ҷавобгарии ҷиноятӣ ҷалб карда мешавад. Ба ғайр аз ҷазо тибқи санксияи ин модда (ки метавонад ҷарима ё маҳрум кардани озодӣ бошад), боз мункин аст ӯҳдадории ҷуброни зарар, яъне паржохти маблағи телефон ва ё таъмири онро боз вогузор намоянд.
Аз қонун огоҳ бошед, надонистани қонун аз ҷавобгарӣ озод наменамояд, аммо донистани он сабаби содир накардани кирдоре, ки боиси ҷавобгари ҷиноятӣ мегардад, шуда метавонад.
Азбаски iPhone 17 телефони хеле гаронқимат аст, шикастани он «зарар ба миқдори калон» ҳисоб мешавад. Дар кодекси ҷинояти муқаррар шудааст, ки агар зарар ҷиддӣ ва ё ба миқдори калон бошад, шахс ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад.
Барои ин ҷиноят (моддаи 255, қисми 2) наврасон аз синни 14-солагӣ ҷавобгар мебошанд, яъне, ҳамсинфи шумо, ки ҳанӯз кӯдак бошад ҳам, бевосита худаш ба ҷавобгарии ҷиноятӣ ҷалб карда мешавад. Ба ғайр аз ҷазо тибқи санксияи ин модда (ки метавонад ҷарима ё маҳрум кардани озодӣ бошад), боз мункин аст ӯҳдадории ҷуброни зарар, яъне паржохти маблағи телефон ва ё таъмири онро боз вогузор намоянд.
Аз қонун огоҳ бошед, надонистани қонун аз ҷавобгарӣ озод наменамояд, аммо донистани он сабаби содир накардани кирдоре, ки боиси ҷавобгари ҷиноятӣ мегардад, шуда метавонад.
Милитсия ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ телефонро танҳо дар доираи парванда ё мурофиаи маъмурӣ ё ҷиноятӣ гирифта метавонанд.
Ин дар ҳолате имкон дорад, ки агар телефон предмет (чиз, ашё)-и қонуншиканӣ бошад ё дар бораи ҷиноят маълумот дошта, барои парванда аҳамиятнок аст, асос мегардад. Инчунин бо қарори асоснок аз ҷониби таҳқиқбаранда, муфаттиш ё прокурор бо иҷозати суд, судя гузаронида мешавад.
Ҳангоми дастгир намудани шахс ё ба ҳабс гирифтан, инчунин ҳангоми будани асосҳои кофӣ, бо тахмини он ки шахси дар бино ё дигар ҷой ҳузурдошта, ки дар он ҷо кофтуков сурат мегирад, ҳуҷҷатҳо ё ашёи (мисол, телефон) барои парванда аҳамиятнокро пинҳон намудааст, кофтукови шахсиро бе қарори махсус анҷом додан мумкин аст.
Ҳамаи кафолатҳои дахлнопазирии ҳаёти шахсӣ ва оилавӣ ба телефон ҳам дахл доранд, зеро дар он маълумоти шахсӣ (сурат, видео, мукотиба ва ғайра) ва маълумот доир ба суратҳисобҳои шахсӣ ҳифз мешавад.
Қонун ҳамчунин сирри мукотиба, гуфтугӯ ва хабарҳои телефониро, ки дар телефон нигоҳ дошта мешаванд (мактубҳои электронӣ, сабти зангҳо, паёмакҳо (смс), ҳифз мекунад.
(моддаи 23 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикисто, моддаи 14, қисми 1 моддаи 190, қисми 1 моддаи 192, қисми 2 моддаи 193 Кодекси мурофиавии ҷиноятии ҶумҳурииТоҷикистон)
Ин дар ҳолате имкон дорад, ки агар телефон предмет (чиз, ашё)-и қонуншиканӣ бошад ё дар бораи ҷиноят маълумот дошта, барои парванда аҳамиятнок аст, асос мегардад. Инчунин бо қарори асоснок аз ҷониби таҳқиқбаранда, муфаттиш ё прокурор бо иҷозати суд, судя гузаронида мешавад.
Ҳангоми дастгир намудани шахс ё ба ҳабс гирифтан, инчунин ҳангоми будани асосҳои кофӣ, бо тахмини он ки шахси дар бино ё дигар ҷой ҳузурдошта, ки дар он ҷо кофтуков сурат мегирад, ҳуҷҷатҳо ё ашёи (мисол, телефон) барои парванда аҳамиятнокро пинҳон намудааст, кофтукови шахсиро бе қарори махсус анҷом додан мумкин аст.
Ҳамаи кафолатҳои дахлнопазирии ҳаёти шахсӣ ва оилавӣ ба телефон ҳам дахл доранд, зеро дар он маълумоти шахсӣ (сурат, видео, мукотиба ва ғайра) ва маълумот доир ба суратҳисобҳои шахсӣ ҳифз мешавад.
Қонун ҳамчунин сирри мукотиба, гуфтугӯ ва хабарҳои телефониро, ки дар телефон нигоҳ дошта мешаванд (мактубҳои электронӣ, сабти зангҳо, паёмакҳо (смс), ҳифз мекунад.
(моддаи 23 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикисто, моддаи 14, қисми 1 моддаи 190, қисми 1 моддаи 192, қисми 2 моддаи 193 Кодекси мурофиавии ҷиноятии ҶумҳурииТоҷикистон)
Аз лаҳзаи эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми суд маҳкумшуда бояд дар давоми 60 рӯз ҷаримаро тариқи ғайринақдӣ пардохт намояд.
Суд мутобиқи хоҳишномаи маҳкумшуда ва хулосаи иҷрочии мақомоти иҷро метавонад вақти пардохти ҷаримаро ба мӯҳлати то 6 моҳ мавқуф гузорад ё дароз кунад, агар пардохти яквақтинаи он барои маҳкумшуда имконнопазир бошад. Мӯҳлати мазкур аз лаҳзаи эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми суд ҳисоб карда мешавад.
(қисмҳои 2 ва 3 моддаи 30 Кодекси иҷрои ҷазои ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Суд мутобиқи хоҳишномаи маҳкумшуда ва хулосаи иҷрочии мақомоти иҷро метавонад вақти пардохти ҷаримаро ба мӯҳлати то 6 моҳ мавқуф гузорад ё дароз кунад, агар пардохти яквақтинаи он барои маҳкумшуда имконнопазир бошад. Мӯҳлати мазкур аз лаҳзаи эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми суд ҳисоб карда мешавад.
(қисмҳои 2 ва 3 моддаи 30 Кодекси иҷрои ҷазои ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Шахсоне ноболиғ эътироф мегарданд, ки дар вақти содир намудани ҷиноят синни чордаҳсолагиро пур кардаанд вале ба синни ҳаждаҳсолагӣ нарасидаанд. Ба ноболиғоне, ки ҷиноят содир намудаанд, мумкин аст ҷазо ё чораҳои маҷбуркунӣ дорои хусусияти тарбиявӣ дошта таъин карда шаванд. Намудҳои ҷазое, ки ба ноболиғон таъин карда мешаванд, аз инҳо иборатанд: ҷарима, маҳрум кардан аз ҳуқуқи машғул шудан бо фаъолияти муайян, корҳои ҳатмӣ, корҳои ислоҳӣ ва маҳрум сохтан аз озодӣ.
Ҳангоми ба ноболиғ таъин намудани ҷазо ба ғайр аз ҳолатҳои пешбинигардида, инчунин шароити зиндагӣ ва тарбияи ӯ, дараҷаи инкишофи рӯҳӣ, вазъи саломатӣ, хусусиятҳои дигари шахсӣ, инчунин таъсири шахсони дигар ба назар гирифта мешавад.
(моддаи 86, қисми 1 моддаи 87 ва қисми 1 моддаи 88 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Ҳангоми ба ноболиғ таъин намудани ҷазо ба ғайр аз ҳолатҳои пешбинигардида, инчунин шароити зиндагӣ ва тарбияи ӯ, дараҷаи инкишофи рӯҳӣ, вазъи саломатӣ, хусусиятҳои дигари шахсӣ, инчунин таъсири шахсони дигар ба назар гирифта мешавад.
(моддаи 86, қисми 1 моддаи 87 ва қисми 1 моддаи 88 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Соҳаи ҳарбӣ
Ба хизмати ҳарбӣ аз синни 18 то 27 сола даъват менамоянд, агар Шумо ба синни 27 расида бошед, ба хизмати ҳарбӣ даъват намешавед.
Шаҳрвандони ҷинси марди аз 18 то 27-солаи дар қайди ҳарбӣ қарордошта ё шаҳрвандоне, ки уҳдадоранд дар қайди ҳарбӣ бошанд ва барои ба таъхир гузоштани муҳлати даъват ё озод шудан аз даъват ба хизмати ҳарбии ҳатмии муҳлатнок ҳуқуқ надоранд, ба хизмати ҳарбӣ ба Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳо ва воҳидҳои дигари ҳарбӣ, ки мутобиқи Қонун “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”дар онҳо хизмати ҳарбӣ пешбинӣ гардидааст, дар вазифаҳои сарбозон ва сержантҳо даъват карда мешаванд.
(қисми 1 моддаи 29 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
Шаҳрвандони ҷинси марди аз 18 то 27-солаи дар қайди ҳарбӣ қарордошта ё шаҳрвандоне, ки уҳдадоранд дар қайди ҳарбӣ бошанд ва барои ба таъхир гузоштани муҳлати даъват ё озод шудан аз даъват ба хизмати ҳарбии ҳатмии муҳлатнок ҳуқуқ надоранд, ба хизмати ҳарбӣ ба Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қӯшунҳо ва воҳидҳои дигари ҳарбӣ, ки мутобиқи Қонун “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”дар онҳо хизмати ҳарбӣ пешбинӣ гардидааст, дар вазифаҳои сарбозон ва сержантҳо даъват карда мешаванд.
(қисми 1 моддаи 29 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
Не, ба қонун дар ин самт тағйирот ворид нашудааст, тибқи талаботи қисми 2 моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ" онҳое, ки дар оила писар (писархонд)-и ягона мебошанд, ҳуқуқ доранд аз даъват ба хизмати ҳарбӣ озод карда шаванд.
Ба Шумо зарур аст, ба комиссияи даъватии ҷои зист бо пешниҳоди ҳуҷҷатҳои тасдиқкунанда, масалан маълумотнома аз маҳалли зист бо нишон додани ҳайати оила, шаҳодатномаи қайди акди никоҳи волидайн, ҳуҷҷатҳои муайянкунандаи шахсияти хоҳар/хоҳаронро пешниҳод намоед, ва ҳуқуқи худро ба озод гаштан аз даъват ба хизмати ҳарбӣ ба расмият дароред.
Ба Шумо зарур аст, ба комиссияи даъватии ҷои зист бо пешниҳоди ҳуҷҷатҳои тасдиқкунанда, масалан маълумотнома аз маҳалли зист бо нишон додани ҳайати оила, шаҳодатномаи қайди акди никоҳи волидайн, ҳуҷҷатҳои муайянкунандаи шахсияти хоҳар/хоҳаронро пешниҳод намоед, ва ҳуқуқи худро ба озод гаштан аз даъват ба хизмати ҳарбӣ ба расмият дароред.
Не, падару модар ба ҷавобгарӣ кашида намешаванд, чунин расмиёт тибқи қонун пешбинӣ нашудааст.
Аз даъват ба хизмати ҳарбӣ онҳое, ки хизмати ҳарбӣ ё намуди дигари хизмати ба хизмати ҳарбӣ баробаркардашударо дар давлати дигар адо мекунанд ё адо кардаанд, озод карда мешаванд.
(банди 3, қисми 1 моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
(банди 3, қисми 1 моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
Соҳаи меҳнат
Амали мазкур ғайриқонунӣ ва хилофи меъёрҳои қонунгузории меҳнат мебошад. Корфармо ҳуқуқ надорад кормандро барои навистани аризаи аз кор рафтан маҷбур намояд, вале метавонад бо созиши тарафҳо қатъ кардани шартномаи меҳнатиро пешниҳод намояд, ки ин бояд бо ихтиёри корманд бошад.
(моддаи 40 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(моддаи 40 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале, корфармо ҳуқуқ дорад, ҳангоми аз тарафи корманд вайрон кардани интизоми меҳнатӣ, бинобар барҳам хӯрдани ташкилот ё қатъ гардидани фаъолияти корфармо - шахси воқеӣ ва ё ихтисор шудани шумора ё воҳиди кории кормандон, ба кори иҷро мекардааш мувофиқ набудани корманд аз сабаби нокифоягии ихтисос ё вазъи саломатӣ бе аризаи корманд шартномаи меҳнатиро қатъ намояд.
Аммо ҳангоми аз тарафи корманд вайрон кардани интизоми меҳнатӣ тартиботи татбиқи ҷазои интизомӣ бояд риоя карда шавад, аз ҷумла корфармо уҳдадор аст баёноти хаттии кормандро то татбиқ намудани ҷазои интизомӣ талаб намояд. Дар ҳолати рад намудани корманд аз додани баёнот санади дахлдор тартиб дода мешавад. Рад намудани корманд аз додани баёноти хаттӣ наметавонад барои татбиқи ҷазои интизомӣ монеъ гардад.
Санади корфармо оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ ба корманде, ки ба ӯ ҷазои интизомӣ дода шудааст, бо гирифтани имзои ӯ дар давоми се рӯзи баъд аз қабули санад эълон карда мешавад. Дар ҳолати радкунии корманд барои гузоштани имзо дар санад барои шиносоӣ бо он, дар ин бора дар санад оид ба татбиқи ин ҷазо қайди дахлдор карда мешавад. Ҳангоми ғайриимкон будани шинос кардани корманд бо санад, корфармо уҳдадор аст санадро ба воситаи номаи огоҳкунӣ ба ӯ равон намояд.
Нисбати санад оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ корманд метавонад бо тартиби муқаррарнамудаи Кодекси меҳнат ва дигар санадҳои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон шикоят намояд.
(моддаи 42, банди 4 қисми 1 моддаи 62 ва қисмҳои 2, 6 ва 7 моддаи 63 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аммо ҳангоми аз тарафи корманд вайрон кардани интизоми меҳнатӣ тартиботи татбиқи ҷазои интизомӣ бояд риоя карда шавад, аз ҷумла корфармо уҳдадор аст баёноти хаттии кормандро то татбиқ намудани ҷазои интизомӣ талаб намояд. Дар ҳолати рад намудани корманд аз додани баёнот санади дахлдор тартиб дода мешавад. Рад намудани корманд аз додани баёноти хаттӣ наметавонад барои татбиқи ҷазои интизомӣ монеъ гардад.
Санади корфармо оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ ба корманде, ки ба ӯ ҷазои интизомӣ дода шудааст, бо гирифтани имзои ӯ дар давоми се рӯзи баъд аз қабули санад эълон карда мешавад. Дар ҳолати радкунии корманд барои гузоштани имзо дар санад барои шиносоӣ бо он, дар ин бора дар санад оид ба татбиқи ин ҷазо қайди дахлдор карда мешавад. Ҳангоми ғайриимкон будани шинос кардани корманд бо санад, корфармо уҳдадор аст санадро ба воситаи номаи огоҳкунӣ ба ӯ равон намояд.
Нисбати санад оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ корманд метавонад бо тартиби муқаррарнамудаи Кодекси меҳнат ва дигар санадҳои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон шикоят намояд.
(моддаи 42, банди 4 қисми 1 моддаи 62 ва қисмҳои 2, 6 ва 7 моддаи 63 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Бале. Ба корманде, ки ба кори пештара барқарор карда шудааст, музди миёнаи моҳонааш барои ҳамаи давраи ноилоҷ ба кор набаромаданаш (аз кор дур карданаш) ё фарқи музди меҳнати барои давраи иҷрои корҳои каммузд пардохт карда мешавад.
(қисми 2 моддаи 206 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
(қисми 2 моддаи 206 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Аз даъват ба хизмати ҳарбӣ онҳое, ки хизмати ҳарбӣ ё намуди дигари хизмати ба хизмати ҳарбӣ баробаркардашударо дар давлати дигар адо мекунанд ё адо кардаанд, озод карда мешаванд.
(банди 3, қисми 1 моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
(банди 3, қисми 1 моддаи 30 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)
+992 (92) 010-60-02
+992 (92) 010-60-01
probono92@gmail.com
+992 (92) 010-60-01
probono92@gmail.com
