Саволҳо ва маслиҳатҳои ҳуқуқӣ

Муаллим, яъне омӯзгор барои гирифтани муи сари кудак дар мактаб ҳақ надорад ва чунин ваколат надорад.
Омӯзгор тибқи моддаи 51 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” ӯҳдадор аст: таълимгирандагонро дар руҳияи зебопарастӣ тарбия кунанд; - ҳуқуқҳои таълимгирандагонро риоя карда, қадру эътибори онҳоро паст назананд;
Тибқи банди 5 моддаи 15 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак ” падару модар: риояи пӯшидани либосҳои дахлдори муассисаи таълимиро аз ҷониби кӯдак назорат карда, ба шакли зоҳирӣ ва санитарию беҳдоштии ӯ диққат медиҳанд.
Тибқи банди 11) моддаи 20 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” омӯзгор нисбат ба таълимгирандагоне, ки ба дарсҳо бе тайёрӣ меоянд ва шакли зоҳириашон ба талабот ҷавобгӯ нест, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модарро сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намояд;
Ҳамзамон тибқи Дастурамали либосҳои тавсиявӣ барои хонандагону донишҷўён ва омўзгорони муассисаҳои таълимии Ҷмҳурии Тоҷикистон (Қарори мушовараи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27-уми октябри соли 2006, № 32/3):
БА ПИСАРОН МАНЪ АСТ:– ба дарс омадан бо мўйи дароз;– бо риши расида;– бо нохуни расида ва ғайра.
Мутобиқи сархати 22 банди 94 Низомномаи намунавии муассисаҳои таҳсилоти умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон (қарори Ҳукумати ҶТ аз 25.09.2018 № 484, аз 28.03.2024 № 187, аз 27.07.2024 № 431).
Омӯзгор ӯҳдадор аст - оид ба напӯшидани сару либоси тавсиявӣ, маъмурияти муассисаи таълимӣ ва падару модаронашонро (шахсони онҳоро ивазкунандаро) сари вақт хаттӣ ё шифоҳӣ огоҳ намоянд.
Тибқи талаботи модда 3 Қонуни ҶТ “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак”
1. Сиёсати давлатӣ оид ба ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак аз ҳадафҳои зерин иборат аст:
- таъмини ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии кӯдак, роҳ надодан ба поймолкунии онҳо;
Мутобиқи моддаи 11.1. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак” Кудак ҳуқуқ ба ҳимоя дорад, ва ҳангоми вайрон шудани ҳуқуқ, озодх ва манфиатҳои қонунии кӯдак ҳуқуқ дорад барои ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии худ ба мақомоти васоят ва парасторх, инчунин дигар мақомоти ваколатдори давлатх бевосита муроҷиат намояд.

Соҳаи маданӣ

Соҳаи манзил

Соҳаи ҷиноятӣ

Милитсия ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ телефонро танҳо дар доираи парванда ё мурофиаи маъмурӣ ё ҷиноятӣ гирифта метавонанд.

Ин дар ҳолате имкон дорад, ки агар телефон предмет (чиз, ашё)-и қонуншиканӣ бошад ё дар бораи ҷиноят маълумот дошта, барои парванда аҳамиятнок аст, асос мегардад. Инчунин бо қарори асоснок аз ҷониби таҳқиқбаранда, муфаттиш ё прокурор бо иҷозати суд, судя гузаронида мешавад.
Ҳангоми дастгир намудани шахс ё ба ҳабс гирифтан, инчунин ҳангоми будани асосҳои кофӣ, бо тахмини он ки шахси дар бино ё дигар ҷой ҳузурдошта, ки дар он ҷо кофтуков сурат мегирад, ҳуҷҷатҳо ё ашёи (мисол, телефон) барои парванда аҳамиятнокро пинҳон намудааст, кофтукови шахсиро бе қарори махсус анҷом додан мумкин аст.
Ҳамаи кафолатҳои дахлнопазирии ҳаёти шахсӣ ва оилавӣ ба телефон ҳам дахл доранд, зеро дар он маълумоти шахсӣ (сурат, видео, мукотиба ва ғайра) ва маълумот доир ба суратҳисобҳои шахсӣ ҳифз мешавад.

Қонун ҳамчунин сирри мукотиба, гуфтугӯ ва хабарҳои телефониро, ки дар телефон нигоҳ дошта мешаванд (мактубҳои электронӣ, сабти зангҳо, паёмакҳо (смс), ҳифз мекунад.

(моддаи 23 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикисто, моддаи 14, қисми 1 моддаи 190, қисми 1 моддаи 192, қисми 2 моддаи 193 Кодекси мурофиавии ҷиноятии ҶумҳурииТоҷикистон)

Соҳаи ҳарбӣ

1) муваққатан ғайриқобили хизмати ҳарбӣ дониста шудан бинобар вазъи саломатӣ - ба муҳлати то 6 моҳ;
2) нигоҳубини узви оилаи ба кумаки дигар кас эҳтиёҷдошта, ки таҳти таъминоти пурраи давлат қарор надорад, дар сурати набудани шахсони дигаре, ки дар асоси қонун уҳдадоранд ба аъзои зикргардидаи оила ғамхорӣ намуда, онҳоро таъмин кунанд (ба кумак ва нигоҳубини каси дигар эҳтиёҷдошта он аъзои оила ҳисобида мешаванд, ки ба синни нафақа расидаанд ё маъюби гурӯҳи I ё II мебошанд, инчунин он аъзои оила, ки ба синни 18 нарасидаанд);
3) таҳсил дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи умумӣ, ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ - то хатми муассисаҳои таълимии мазкур;
4) тарбияи кӯдаки аз модар маҳруммонда;
5) оғоз карда шудани парвандаи ҷиноятӣ - то қабули қарори дахлдор;
6) адои ҷазои ҷиноятӣ дар намуди корҳои ҳатмӣ, корҳои ислоҳӣ ва ё махдуд кардани озодӣ.
7) даъватшавандае, ки модараш ғайр аз ӯ ду ва зиёда фарзанди ноболиғ дошта, онҳоро бе ҳамсар тарбия менамояд - то ба балоғат расидани фарзанди (писари) дигар;
8)онҳое, ки вакили Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ интихоб шудаанд - дар давоми муҳлати ваколат;
9) онҳое, ки дар шуъбаҳои рӯзонаи муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ барои дарёфти тахассуси дараҷаи бакалавр ва мутахассис бори аввал таҳсил менамоянд - дар давраи таҳсил;
10) омӯзгороне, ки таҳсилоти олии омӯзгорӣ дошта, дар вазифаи омӯзгори муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумии кор мекунанд - дар давраи иҷрои ин кор;
11) онҳое, ки таҳсилоти олии тиббӣ дошта, дар муассисаҳои таълимӣ ё тиббии деҳот кор мекунанд - дар давраи иҷрои ин кор;
12) онҳое, ки ду ва зиёда фарзанд доранд.

(моддаи 31 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи уҳдадории ҳарбӣ ва хизмати ҳарбӣ”)

Соҳаи меҳнат

Бале, корфармо ҳуқуқ дорад, ҳангоми аз тарафи корманд вайрон кардани интизоми меҳнатӣ, бинобар барҳам хӯрдани ташкилот ё қатъ гардидани фаъолияти корфармо - шахси воқеӣ ва ё ихтисор шудани шумора ё воҳиди кории кормандон, ба кори иҷро мекардааш мувофиқ набудани корманд аз сабаби нокифоягии ихтисос ё вазъи саломатӣ бе аризаи корманд шартномаи меҳнатиро қатъ намояд.
Аммо ҳангоми аз тарафи корманд вайрон кардани интизоми меҳнатӣ тартиботи татбиқи ҷазои интизомӣ бояд риоя карда шавад, аз ҷумла корфармо уҳдадор аст баёноти хаттии кормандро то татбиқ намудани ҷазои интизомӣ талаб намояд. Дар ҳолати рад намудани корманд аз додани баёнот санади дахлдор тартиб дода мешавад. Рад намудани корманд аз додани баёноти хаттӣ наметавонад барои татбиқи ҷазои интизомӣ монеъ гардад.
Санади корфармо оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ ба корманде, ки ба ӯ ҷазои интизомӣ дода шудааст, бо гирифтани имзои ӯ дар давоми се рӯзи баъд аз қабули санад эълон карда мешавад. Дар ҳолати радкунии корманд барои гузоштани имзо дар санад барои шиносоӣ бо он, дар ин бора дар санад оид ба татбиқи ин ҷазо қайди дахлдор карда мешавад. Ҳангоми ғайриимкон будани шинос кардани корманд бо санад, корфармо уҳдадор аст санадро ба воситаи номаи огоҳкунӣ ба ӯ равон намояд.
Нисбати санад оид ба татбиқи ҷазои интизомӣ корманд метавонад бо тартиби муқаррарнамудаи Кодекси меҳнат ва дигар санадҳои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон шикоят намояд.

(моддаи 42, банди 4 қисми 1 моддаи 62 ва қисмҳои 2, 6 ва 7 моддаи 63 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон)

Соҳаи андоз

Мақомоти анҷомдиҳандаи бақайдгирии давлатӣ ҳуқуқ дорад дар ҳолатҳои зерин бақайдгирии давлатиро рад намоянд:
1) агар ҳуҷҷатҳои бо мақсади бақайдгирии давлатӣ пешниҳодгардида ба талаботи муқаррарнамудаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ” ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқат накунанд;
2) агар номи фирмавии шахси ҳуқуқӣ ба талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқат накунад;
3) агар бо худи ҳамон ном дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон шахси ҳуқуқии дигар ба қайд гирифта шуда бошад.
4) агар муассиси шахси ҳуқуқии таъсисёбанда аз ҳисоби андоз ва дигар пардохтҳои ҳатмӣ аз буҷет қарздор бошад;
5) агар шахси ҳуқуқӣ - муассиси шахси ҳуқуқии таъсисёбанда дар марҳилаи барҳамдиҳӣ қарор дошта бошад;
6) ҳангоми ҷой доштани баҳси судӣ байни муассисони шахси ҳуқуқӣтибқи муроҷиати хаттии онҳо;
7) агар андозсупоранда ва (ё) шахси масъули андозсупоранда ҳамчун муассис ва (ё) роҳбари дигар шахси ҳуқуқие бошад, ки ба рӯйхати андозсупорандагони бемасъулият дохил карда шудааст;
8) агар шахс дар асоси ҳукми суд аз ҳуқуқи ишғоли мансабҳои муайян ё машғул шудан бо фаъолияти муайян маҳрум шуда бошад.
(моддаи 34 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ”)

Имтиёзҳои давлатӣ барои шахсоне, ки барои ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амалҳои мусаллаҳона (низоъҳо) иштирок намудаанд ва нафақаи суғуртавӣ аз рӯи маъюбӣ

Дар асоси Қарори Шӯрои вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 июни соли 1993, таҳти № 312 “Дар бораи ҳифзи иҷтимоии шахсоне, ки баҳри ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амалиётҳои мусаллаҳона (низоъҳо) иштирок намуда, дар натиҷаи ин низоъҳо зарар дидаанд, инчунин, аъзои оилаҳои шахсони мазкуре, ки парасторашонро аз даст додаанд” (дар таҳрири қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 июни соли 2001, № 279 ва аз 25 октябри соли 2003, № 482) шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба ҳайати воҳидҳои низомӣ шомиланд, шахсони дар амалиётҳои мусаллаҳона (низоъҳо) баҳри ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон иштироккарда ҳисоб меёбанд.
Тибқи банди 2 - и қарори Шӯрои вазирон (дар таҳрири қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон), шахсоне, ки баҳри ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амалиётҳои мусаллаҳона (низоъҳо) иштирок кардаанд, ба имтиёзҳои дар қонунгузории ҷорӣ барои иштирокчиёни ҷанг пешбинишуда (ба истиснои имтиёз дар мавриди пардохти ҳаққи истифодаи гази табиӣ ва қувваи барқ) ҳуқуқ доранд. Ҳамчунин, дар банди 3 - и ин қарор омадааст, ки иштирокчиёни воҳидҳои низомӣ, ки дар натиҷаи ярадоршавӣ, контузия ё маъюбшавӣ ҳангоми ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон маъюб шудаанд, ба имтиёзҳои дар қонунгузории ҷорӣ барои маъюбони ҷанг пешбинишуда ҳуқуқ доранд.

Ҳисоби андозаи қисми суғуртавии нафақаи суғуртавӣ аз рӯи маъюбӣ бо роҳи тақсим кардани маблағи сармояи шартии нафақавии шахси суғурташудаи барои нафақа муроҷиатнамуда ба шумораи моҳҳои давраи пардохти эҳтимолӣ, ки то 1 январи соли 2017 ба 120 моҳ ва аз 1 январи соли 2017 ба 180 моҳ баробар мебошад, муайян карда мешавад, нафақа ба андозаҳои зерин таъин карда мешавад:
- ба маъюбони гурӯҳи 1-100 фоизи қисми суғуртавии нафақаи суғуртавӣ аз рӯи синну сол;
- ба маъюбони гурӯҳи II - 85 фоизи қисми суғуртавии нафақаи суғуртавӣ аз рӯи синну сол;
- ба маъюбони гурӯҳи III - 70 фоизи қисми суғуртавии нафақаи суғуртавӣ аз рӯи синну сол.
Қисми суғуртавии нафақаи суғуртавӣ аз рӯи маъюбӣ наметавонад аз андозаҳои зерин кам бошад:
а) бо назардошти собиқаи суғуртавии пурра:
- ба маъюбони гурӯҳи 1-150 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида;
- ба маъюбони гурӯҳи II - 125 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида;
- ба маъюбони гурӯҳи III - 100 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида;
б) бо назардошти собиқаи суғуртавии нопурра:
- ба маъюбони гурӯҳи I - 100 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида;
- ба маъюбони гурӯҳи II - 85 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида;
- ба маъюбони гурӯҳи III - 70 фоизи андозаи нафақаи заминавии муқарраргардида.
(талаботи моддаи 25 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи нафақаҳои суғуртавӣ ва давлатӣ”)

Тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, барои шахсоне, ки расман кор накардаанд ва собиқаи корӣ (стаж) надоранд, ягон имтиёзи инфиродӣ ё махсус барои зиёд кардани нафақаи иҷтимоӣ пешбинӣ нашудааст. Андозаи нафақа дар асоси Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон зиёд карда мешавад.
Дар асоси банди “а”, қисми 1 моддаи 18 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи таъмини нафақаи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон” ба нафақахӯроне, ки кор намекунанд ва дар таъминоташон аъзоёни корношоями оила, ба ҳар як узви оила, вале на ба беш аз 3 нафар - ба андозаи 50 фоизи ҳадди ақали нафақа аз рӯи синну сол иловапулӣ муқаррар карда мешавад. Аммо ин талаботи қонун дар давраи то 1 январи соли 2017 ба мардҳое, ки то 1 январи соли 1954 ва занҳое, ки то 1 январи соли 1959 таваллуд шудаанд, ки дар низоми суғуртаи ҳатмии нафақавӣ ба қайд гирифта шудаанд, таъминоти нафақа аз рӯи синну сол дар асоси муқаррароти Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи таъмини нафақаи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон" амалӣ карда мешавад.
Тоҷикистон ба низоми нави нафақавӣ (Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи нафақаҳои суғуртавӣ ва давлатӣ”) гузаштааст. Ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки баъди 1 январи соли 1954 (мардҳо) ва баъди 1 январи соли 1959 (занҳо) таваллуд ёфтаанд, тамоми намудҳои нафақа тибқи Қонуни мазкур таъин карда мешавад (моддаи 59 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи нафақаҳои суғуртавӣ ва давлатӣ”).

Дар асоси қисми 3 моддаи 28 Кодекси меҳнат ҳангоми ба кор қабул намудан санҷиш ба маъюбон дар сурати доштани тавсияҳои меҳнатӣ, ки аз ҷониби мақомоти ваколатдори давлатӣ дода шудаанд, муқаррар карда намешавад.
Корфармо уҳдадор аст аз ҳисоби квотаи муқарраршуда маъюбонеро, ки мақомоти ваколатдори давлатӣ бо мақсади ба кор таъмин кардани онҳо фиристодааст, ба кор қабул намояд (қисми 1 моддаи 339 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Ҳангоми бекор шудани шартномаи меҳнатӣ бинобар тағйир ёфтани технология, ташкили истеҳсолот ва меҳнат, ки кам шудани ҳаҷми кор боиси ихтисор шудани шумора, воҳиди кории кормандон ё тағйири шароити меҳнат гардидааст, ҳуқуқи афзалиятнок барои дар кор мондан ба маъюбон, маъюбони тибқи квота ба кор қабулгардида ва иштирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватанӣ, инчунин шахсони ба онҳо баробаркардашуда дода мешавад (қисми 2 моддаи 43 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Дар асоси хулосаи тиббии дармонгоҳи ҷойи зист, онҳо ҳуқуқи гирифтани роҳхатҳои ройгон ё имтиёзноки солимгардониро ба санаторияҳо ва хонаҳои истироҳатии давлатӣ доранд.
Давомнокии вақти кории ҳаррӯза (баст) барои маъюбон аз 6 соат зиёд буда наметавонад (қисми 2 моддаи 74 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Ҷалб намудани маъюбон ба кори шабона, изофакорӣ, дар рӯзҳои истироҳат ва иди ғайрикорӣ, фиристодани кормандони маъюб ба сафари хизматӣ танҳо бо розигии хаттии онҳо иҷозат дода мешавад, агар чунин кор бо нишондодҳои тиббӣ манъ карда нашуда бошад (моддаи 262 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Истифодаи меҳнати маъюбон дар корҳои вазнин, кор бо шароитҳои зарарнок ва хавфноки меҳнат манъ карда мешавад (қисми 2 моддаи 259 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Инчунин рухсатии меҳнатии ҳарсолаи дарозкардашуда ба маъюбони гурӯҳи III - 35 рӯзи тақвимӣ муқаррар карда мешавад (қисми 2 моддаи 94 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).
Рухсатии бемузди меҳнат мувофиқи аризаи корманд ба таври ҳатмӣ ба маъюбоне, ки кор мекунанд - то 2 моҳ дар як сол дода мешавад (қисми 2 моддаи 116 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон).

Маъюбон ва ё бо хоҳиши онҳо дигар шахсон, ба мақомоти ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ мувофиқи шакли дар асоси Замимаи 1 ба Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Қоидаҳои таъмин намудани маъюбон ба табобати санаторию курортӣ” аз 3 декабри соли 2011, № 603 муқарраргардида ариза пешниҳод менамоянд.

Ариза

Ному насаб -----------------------------------------
Соли таваллуд -------------------------------------
Маъюбӣ -------------------------------------------
Нишонӣ --------------------------------------------
Рақами телефон ------------------------------------

Хоҳишмандам барои ман як роҳхат ба табобати санаторию курортӣ ҷудо намоед.

Нусхаи ҳуҷҷатҳои зерин пешниҳод карда мешавад:
- нусхаи ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсияти аризадиҳанда;
- нусхаи варақаи санаторию курортӣ, ки аз ҷониби Маркази саломатии ҷои истиқомати маъюб дода мешавад;
- нусхаи маълумотномаи силсиладор дар бораи маъюбӣ ва нусхаи барномаи инфиродии тавонбахшии маъюбон.
Ҳуҷҷатҳои аслии, дар болозикршуда бо нусхаҳояшон барои муқоиса ба мақомоти ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ пешниҳод карда мешаванд. Баъди муқоиса намудан, ҳуҷҷатҳои аслӣ ба аризадиҳанда баргардонда мешаванд.

"---" ------соли 200 (имзои аризадиҳанда ва ё шахсе, ки аризаро пешниҳод кардааст)

Дурустии нусхаи ҳуҷҷатҳои аз ҷониби аризадиҳанда пешниҳодшударо
тасдиқ, менамоям:
(Насаб, ном, вазифаи шахси аризаро қабулкарда)
" " соли 200 ---------------------
(имзо)
Дурустии нусхаи ҳуҷҷатҳои аз ҷониби аризадиҳанда пешниҳодшударо
тасдиқ менамоям: ----------------------------------------------
(Насаб, ном, вазифаи шахси аризаро қабулкарда) " " соли 200 (имзо)

Соҳаи замин ва ҳоҷагии деҳқонӣ

Хоҷагии деҳқонӣ бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ метавонад аз 1 то 50 нафар аъзо дошта бошад ва ҳамчун соҳибкори инфиродӣ ба қайди давлатӣ гирифта мешавад.
Агар хоҷагӣ аз як нафар иборат бошад, фаъолияти онро худи ҳамон шахс пеш мебарад.
Агар хоҷагӣ аз ду ё зиёда шахс иборат бошад, фаъолияти он дар асоси шартнома дар бораи фаъолияти якҷоя амалӣ карда мешавад. Дар шартнома, аз ҷумла, бояд ин масъалаҳо муайян карда шаванд:

ҳайати аъзо;
ҳуқуқу уҳдадориҳои аъзо ва роҳбари хоҷагӣ;
тартиби қабул кардани узви нав;
тартиби баромадан ё хориҷ намудан аз узвият;
андозаи саҳми замин ва молу мулки ҳар як узв;
тартиби даъвати маҷлиси аъзо;
тартиби ҳалли баҳсҳо;
тартиби фурӯши маҳсулот ва тақсими даромад;
тартиби қатъ намудани шартномаи фаъолияти якҷоя.

Мақомоти идоракунии чунин хоҷагӣ роҳбари хоҷагӣ ва маҷлиси аъзо мебошанд. Барои хоҷагии иборат аз 2 то 50 нафар маҷлиси аъзо мақоми олии идоракунӣ мебошад. Роҳбар бошад, мақоми иҷроия буда, аз ҷумла хоҷагиро намояндагӣ мекунад, шартнома мебандад, кормандони кирояро тибқи шартномаи меҳнатӣ ба кор қабул мекунад ва баҳисобгириро ба роҳ мемонад.
Ҳангоми тағйир ёфтани шумораи аъзо, тағйироти дахлдор бояд ба Феҳристи ягонаи давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он ва шартномаи фаъолияти якҷоя ворид карда шаванд.
Меъёри қонун: моддаҳои 3, 4, 7, 8, 9 ва 10 Қонуни ҶТ «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)».

Хоҷагии деҳқонӣ бо таъсиси шахси ҳуқуқӣ метавонад бе маҳдудияти шумораи аъзо таъсис дода шуда, ҳамчун ширкат ё ҷамъияти хоҷагидорӣ ба қайди давлатӣ гирифта шавад. Дар номи он бояд калимаҳои «Хоҷагии деҳқонӣ» мавҷуд бошанд.
Чунин хоҷагӣ дар асоси оиннома фаъолият мекунад. Агар муассисон зиёда аз як нафар бошанд, инчунин шартномаи таъсисӣ баста мешавад.
Дар оиннома бояд, аз ҷумла, ин масъалаҳо нишон дода шаванд:

номи хоҷагӣ ва маҳалли ҷойгиршавии он;
мақсад ва намуди фаъолият;
маълумот дар бораи қитъаи замин ва ҳуҷҷатҳои ҳуқуқмуайянкунанда;
мақомоти идоракунӣ ва ваколатҳои онҳо;
ҳуқуқу уҳдадориҳои аъзо;
тартиби қабул намудани узви нав ва баровардани узв;
тартиби ташаккули сармояи оинномавӣ;
ҷавобгарӣ аз рӯи уҳдадориҳои хоҷагӣ;
тартиби даъвати маҷлиси аъзо.

Ҳуқуқи ҳар як муассис дар ташаккули қитъаи замини хоҷагӣ ва саҳми молумулкии ӯ бояд дар ҳуҷҷатҳои дахлдори бақайдгирӣ инъикос карда шавад, агар замин ба иҷора гирифта нашуда бошад.
Тартиби ташкил ва идоракунии чунин хоҷагӣ на танҳо бо Қонуни «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)», балки бо қонунгузории мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон низ танзим карда мешавад.
Меъёри қонун: моддаҳои 3, 4 ва 11 Қонуни ҶТ «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)».

Агар зан узви хоҷагии деҳқонӣ набуда, балки воқеан ҳамчун корманди кироя дар хоҷагӣ меҳнат кунад, хоҷагии деҳқонӣ уҳдадор аст муносибатҳои меҳнатиро бо ӯ тибқи талаботи қонун ба расмият дарорад.
Мутобиқи моддаи 29 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)», хоҷагии деҳқонӣ уҳдадор аст бо кормандони кироя шартномаи (қарордоди) меҳнатӣ ба имзо расонад ва ба онҳо на кам аз андозаи ҳадди ақалли муқаррарнамудаи қонунгузорӣ музди меҳнат пардохт намояд.
Ин уҳдадорӣ инчунин аз моддаи 19 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон бармеояд: корфармо ҳангоми қабул ба кор вазифадор аст бо корманд шартномаи меҳнатӣ бандад, музди меҳнатро сари вақт ва пурра пардохт намояд, суғуртаи ҳатмии давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоии кормандро амалӣ намояд ва рухсатиҳои пешбининамудаи қонунро таъмин кунад.
Шартномаи меҳнатӣ тибқи моддаи 26 Кодекси меҳнат дар шакли хаттӣ баста мешавад.
Агар кор мавсимӣ бошад, ин ҳолат низ корфарморо аз бастани шартномаи меҳнатӣ озод намекунад. Баръакс, моддаи 240 Кодекси меҳнат талаб мекунад, ки хусусияти мавсимии кор ва муҳлати он дар худи шартномаи меҳнатӣ нишон дода шавад.
Саволи 2. Надоштани шартномаи хаттӣ маънои онро надорад, ки муносибатҳои меҳнатӣ вуҷуд надоранд.
Ин барои ҳимояи ҳуқуқи кормандон яке аз меъёрҳои муҳимтарин мебошад.
Қисми 9 моддаи 26 Кодекси меҳнат муқаррар мекунад: агар бо гуноҳи корфармо шартномаи меҳнатӣ баста ё ба расмият дароварда нашуда бошад, вале корманд воқеан ба кор шурӯъ карда бошад, муносибатҳои меҳнатӣ аз рӯзи воқеан ба кор шурӯъ намудани корманд ба вуҷудомада ҳисобида мешаванд.
Аз ин рӯ, корфармо наметавонад танҳо бо далели он ки «шартномаи хаттӣ набуд» ё «фармон набароварда будем» масъулияти худро рад намояд.
Дар чунин баҳс масъалаи асосӣ ин мешавад: оё зан метавонад исбот кунад, ки ӯ воқеан барои ҳамин хоҷагӣ ҳамчун корманд кор мекард?

Шакли ташкилию ҳуқуқии корфармо сабаби маҳрум кардани зан аз кафолатҳои меҳнатӣ шуда наметавонад.
Моддаи 114 Кодекси меҳнат махсус муқаррар мекунад, ки ҳуқуқ ба рухсатии Ҷумҳурии Тоҷикистонимоӣ ба давомнокии кор, ҷой ва намуди кор, номи ташкилот ё шакли ташкилию ҳуқуқии он вобаста нест.
Мутобиқи моддаи 223 Кодекси меҳнат, ба зани ҳомила дар асоси варақаи корношоямии бо тартиби муқарраршуда додашуда:

то таваллуд — 70 рӯзи тақвимӣ;
баъд аз таваллуд — 70 рӯзи тақвимӣ;
ҳангоми таваллуди мушкил — 86 рӯзи баъди таваллуд;
ҳангоми таваллуди ду ё зиёда кӯдак — 110 рӯзи баъди таваллуд

рухсатӣ барои ҳомиладорӣ ва таваллуд дода шуда, кумакпулӣ аз ҳисоби суғуртаи давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ пардохт карда мешавад.
Баъд аз анҷоми ин рухсатӣ, бо хоҳиши зан барои нигоҳубини кӯдак то синни якунимсолагӣ рухсатӣ дода шуда, дар ин давра кумакпулӣ аз ҳисоби маблағҳои суғуртаи давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ пардохт карда мешавад. Барои нигоҳубини кӯдак то сесолагӣ рухсатии бемузд пешбинӣ шудааст.
Қонун инчунин барои зани ҳомила дигар кафолатҳоро пешбинӣ мекунад: корфармо ҳуқуқ надорад ӯро ба кори шабона, изофакорӣ, кор дар рӯзҳои истироҳат ва ид ҷалб намояд ё ба сафари хизматӣ фиристад; дар ҳолати мавҷуд будани омилҳои зарарнок ӯ бояд тибқи хулосаи тиббӣ ба кори дигар гузаронида шавад.

Дар суд бояд на танҳо гуфта шавад, ки «ман он ҷо кор мекардам», балки маҷмӯи далелҳое пешниҳод карда шаванд, ки иҷрои воқеии кори муайянро барои ҳамин хоҷагӣ нишон медиҳанд.
Мутобиқи моддаи 57 Кодекси мурофиавии мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон, далелҳо метавонанд аз баёноти тарафҳо, нишондоди шоҳидон, далелҳои хаттӣ ва шайъӣ, сабтҳои аудио ва видео ва дигар воситаҳои пешбинишуда ба даст оварда шаванд. Моддаи 74 ҳамин кодекс инчунин ҳуҷҷатҳо, муросилоти корӣ ва маводи дар шакли электронӣ ё тавассути интернет гирифташударо ҳамчун далелҳои хаттӣ эътироф мекунад.
Аз ин рӯ, дар чунин парванда метавон истифода бурд:

нишондоди дигар коргарони хоҷагӣ, бригадир, ҳамкорон;
рӯйхати коргарон, табелҳо, дафтарҳои баҳисобгирии меҳнат;
ҳуҷҷатҳои муҳосибӣ ва ведомостҳои пардохт;
сабтҳо оид ба додани маҳсулот ҳамчун музди меҳнат;
расидҳо ва дигар ҳуҷҷатҳои гирифтани маблағ ё маҳсулот;
мукотиба бо роҳбар, бригадир ё дигар намояндаи хоҷагӣ;
паёмҳои электронӣ ва телефонӣ;
аксҳо ва сабтҳои видеоӣ аз ҷои кор;
ҳуҷҷатҳое, ки дар онҳо номи зан ҳамчун корманд ё иҷрокунандаи кор зикр шудааст;
маълумот дар бораи пардохт ё напардохтани саҳмҳои суғуртаи Ҷумҳурии Тоҷикистонимоӣ ва дигар маълумоти расмӣ.

Ин рӯйхат рӯйхати пӯшидаи қонунӣ нест; муҳим он аст, ки далелҳо дар маҷмӯъ иҷрои воқеии вазифаи меҳнатӣ ва робитаи занро бо ҳамин корфармо нишон диҳанд.
Агар ҳуҷҷатҳои зарурӣ дар дасти худи хоҷагии деҳқонӣ, мақомоти андоз, суғуртаи иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ ё дигар мақом бошанд ва зан онҳоро мустақилона гирифта натавонад, тибқи моддаи 60 Кодекси мурофиавии гражданӣ ӯ метавонад аз суд хоҳиш кунад, ки ин далелҳоро талаб карда гирад.
Вобаста ба ҳамин парванда, зан метавонад масъалаҳои зеринро ба миён гузорад:
эътироф намудани мавҷудияти муносибатҳои меҳнатӣ аз рӯзи воқеан ба кор шурӯъ кардан;
уҳдадор намудани корфармо ба барасмиятдарории муносибатҳои меҳнатӣ ва ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи фаъолияти меҳнатӣ;
ситонидани музди меҳнати пардохтнашуда ва дигар пардохтҳои меҳнатӣ;
барқарор намудани маълумоти зарурӣ оид ба суғуртаи давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ ва иҷрои уҳдадориҳои корфармо вобаста ба саҳмҳои суғуртавӣ;

Дар ин масъала пеш аз ҳама бояд муайян кард, ки зан дар хоҷагии деҳқонӣ ҳамчун узви хоҷагӣ фаъолият мекунад ё ҳамчун корманди кироя. Ин ду мақоми ҳуқуқӣ аз ҳам фарқ мекунанд.
Агар зан узви хоҷагии деҳқонӣ бошад, моддаи 35 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)» бевосита муқаррар менамояд, ки аъзои хоҷагии деҳқонӣ бо суғуртаи иҶумҳурии Тоҷикистонимоии давлатӣ фаро гирифта мешаванд ва бо тартиби муқаррарнамудаи қонунгузорӣ бо нафақа ва дигар имтиёзҳо таъмин карда мешаванд. Ҳамчунин давраи кори аъзои хоҷагии деҳқонӣ ба собиқаи умумӣ ва бефосилаи кори ӯ дохил карда мешавад.
Аммо барои нафақаи суғуртавӣ танҳо худи далели кор кардан кофӣ нест. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи нафақаҳои суғуртавӣ ва давлатӣ» мафҳуми «собиқаи суғуртавӣ»-ро ҳамчун даврае муайян мекунад, ки дар он барои шаҳрванд аз ҷониби худи ӯ ё корфармо саҳмҳои суғуртавӣ пардохт шудаанд ва онҳо дар низоми суғуртаи ҳатмии нафақавӣ ба ҳисоб гирифта шудаанд. Яъне барои ҳуқуқ ва андозаи нафақаи суғуртавӣ муҳим аст, ки маълумот дар бораи зан ва саҳмҳои суғуртавии ӯ дар низоми суғуртаи нафақавӣ инъикос шуда бошанд.
Агар зан узви хоҷагӣ набошад, балки ҳамчун корманди кироя кор кунад, корфармо бояд ӯро расман ба кор қабул намуда, суғуртаи ҳатмии давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоиро таъмин намояд. Кодекси меҳнат ба зиммаи корфармо на танҳо бастани шартномаи меҳнатӣ, балки амалӣ намудани суғуртаи ҳатмии давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ ва нигоҳ доштани ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи фаъолияти меҳнатӣ ва маълумот оид ба маблағҳои ба таъминоти нафақа гузаронидашударо мегузорад.
Қонуни «Дар бораи суғуртаи давлатии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ» низ ҳамаи шахсонеро, ки тибқи шартномаи меҳнатӣ кор мекунанд, бо суғуртаи ҳатмии иҶумҳурии Тоҷикистонимоӣ фаро мегирад ва корфарморо вазифадор мекунад, ки барои шахсони суғурташуда саҳмҳои суғуртавиро пардохт намояд.
Пас мушкили асосӣ дар куҷост? Агар зан 10–15 сол воқеан кор карда бошад, вале корфармо ӯро расман нишон надода, саҳмҳои суғуртавиро напардохта бошад, мумкин аст ин солҳои кор дар суратҳисоби инфиродии нафақавии ӯ инъикос наёфта бошанд. Дар натиҷа ҳангоми расидан ба синни нафақа мушкил на танҳо дар исботи кори ӯ, балки дар собиқаи суғуртавӣ ва сармояи нафақавии ҳисобшуда пайдо мешавад.
Аммо ин маънои онро надорад, ки ҳуқуқи ӯ тамоман аз даст рафтааст. Агар зан тариқи судӣ ҳолати воқеан ҳамчун корманд кор кардаашро муқаррар ва ё эътироф намояд, ӯ метавонад баъдан масъалаи нафақаро ба миён гузорад.
Қонуни «Дар бораи баҳисобгирии инфиродӣ дар низоми суғуртаи ҳатмии нафақавӣ» ба шахси суғурташуда ҳуқуқ медиҳад, ки соле як маротиба маълумоти суратҳисоби инфиродии худро ройгон гирад. Агар маълумот нодуруст ё нопурра бошад, ӯ метавонад барои ислоҳи он ба сохтори ҳудудии муассисаи суғурта ё бевосита ба суд муроҷиат намояд. Худи муассисаи суғурта низ ҳуқуқ дорад баъди санҷиш маълумоти нодурустро ислоҳ намуда, ба суратҳисоби инфиродӣ тағйирот ворид кунад.

Аввал бояд муайян кунем:
зан узви хоҷагии деҳқонӣ аст ё корманди кироя?
Агар ӯ узви хоҷагӣ бошад, узвият бояд тибқи талаботи Қонун дар ҳуҷҷатҳои дахлдори хоҷагӣ инъикос гардад. Барои хоҷагии деҳқонии бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ қонун пешбинӣ мекунад, ки саҳми замини ҳар як узв дар ҳуҷҷатҳои бақайдгирии давлатӣ ва ҳуқуқу уҳдадориҳои аъзо дар шартномаи фаъолияти якҷоя нишон дода мешаванд.
Агар зан узви хоҷагӣ набошад, вале ҳар рӯз ё мавсимӣ ба кор баромада, супориши роҳбар ё бригадирро иҷро кунад ва барои кораш музд ё маҳсулот гирад, масъала бояд ҳамчун муносибатҳои меҳнатӣ баррасӣ карда шавад.
Дар ин ҳолат набудани номи зан дар рӯйхат, набудани фармон ё шартномаи хаттӣ худ аз худ ӯро аз ҳуқуқҳои меҳнатӣ маҳрум намекунад.
Тавре ки дар саволи аввал гуфтем, агар бо гуноҳи корфармо шартномаи меҳнатӣ ба расмият дароварда нашуда бошад, аммо зан воқеан ба кор роҳ дода шуда бошад, муносибатҳои меҳнатӣ метавонанд аз рӯзи воқеии оғоз намудани кор эътироф карда шаванд.
Аз ҳамин лаҳза ҳуқуқҳои асосии корманд, ки Кодекси меҳнат пешбинӣ кардааст, аҳамият пайдо мекунанд. Аз ҷумла корманд ҳуқуқ дорад ба:

сари вақт ва пурра гирифтани музди меҳнат;
истироҳат ва рухсатии ҳарсолаи пардохтшаванда;
шароити бехатар ва ҳифзи меҳнат;
суғуртаи ҳатмии Ҷумҳурии Тоҷикистонимоӣ;
кумакпулиҳои суғуртаи Ҷумҳурии Тоҷикистонимоӣ дар ҳолатҳои пешбининамудаи қонун;
ҷуброни зараре, ки ҳангоми иҷрои вазифаҳои меҳнатӣ ба саломатии ӯ расидааст;
музди баробар барои кори баробарарзиш;
муроҷиат ба комиссияи созиш ё суд барои ҳимояи ҳуқуқҳои меҳнатӣ;
шикоят аз амалу беамалии ғайриқонунии корфармо.

Ҳуқуқ ба хонаи истиқоматӣ ва ҳуқуқи истифодаи қитъаи замин бояд дар Феҳристи ягонаи давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он ба қайди давлатӣ гирифта шаванд. Феҳристи ягонаи давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он аз ҷониби КВД “Бақайдгирии молу мулки ғайриманқул” ва ташкилотҳои минтақавии бақайдгирии давлатии тобеи он пеш бурда мешавад.
Дар ҳолатҳои зарурӣ пеш аз бақайдгирӣ барӯйхатгирии техникӣ ва таҳияи шиносномаи техникӣ гузаронида мешавад.
Дар соли 2026 нишондиҳанда барои ҳисобҳо 78 сомонӣ мебошад. Мувофиқи меъёрҳои амалкунанда:

бақайдгирии ҳуқуқи истифодаи якумраи меросӣ, бемӯҳлат ё муҳлатноки қитъаи замин — 5 нишондиҳанда = 390 сомонӣ;
бақайдгирии ҳуқуқи моликият ба хонаи истиқоматӣ, бино ё иншоот — 4 нишондиҳанда = 312 сомонӣ.

Аммо ин танҳо хироҷи бақайдгирӣ мебошад. Барои барӯйхатгирии техникӣ, шиносномаи техникӣ ва корҳои заминсозӣ нархномаҳои алоҳида амал мекунанд ва маблағи онҳо вобаста ба намуди кор, масоҳат ва ҳаҷми хизматрасонӣ ҳисоб карда мешавад. Пардохти хизматрасониҳои КДФ айни замон ба таври ғайринақдӣ анҷом дода мешавад.
Меъёри қонун:
моддаи 139 Кодекси мадании ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН; Қонуни ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН «Дар бораи бақайдгирии давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он» №375; замимаи 18 ба Қарори Ҳукумати ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН аз 8 сентябри соли 2025 №476.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон худи замин моликияти хусусии шаҳрванд нест — замин моликияти истисноии давлат мебошад. Аз ин рӯ, аз нуқтаи назари ҳуқуқӣ «туҳфа кардани замин» не, балки дар ҳолатҳои пешбининамудаи қонун туҳфа ё гузаронидани ҳуқуқи истифодаи қитъаи замин сурат мегирад.
Агар ҳуқуқи истифодаи замин бо ҳуқуқи бегона намудан бошад, он метавонад объекти хариду фурӯш, туҳфа, иваз, гарав ва инчунин мерос бошад.
Ҳангоми меросгирӣ Кодекси маданӣ махсус муқаррар мекунад, ки ҳуқуқи истифодаи замин ба мерос мегузарад ва барои қабули он ҳамчун мерос иҷозати алоҳида талаб карда намешавад. Аммо баъд аз қабули мерос ҳуқуқ бояд ба қайди давлатӣ гирифта шавад.
Агар хонаи истиқоматӣ ба шахси дигар гузарад, ҳамзамон ҳуқуқи истифодаи қисми қитъаи замине, ки барои истифода ва хизматрасонии хона зарур аст, низ ба соҳибмулки нав мегузарад. Барои қитъаи наздиҳавлигӣ низ ҳангоми гузаштани ҳуқуқ ба манзил ҳуқуқи истифодаи замин мегузарад.
Барои хоҷагии деҳқонӣ қоидаи махсус вуҷуд дорад: узви хоҷагӣ метавонад бо розигии маҷлиси аъзои хоҷагии деҳқонӣ саҳми замини худро ба узви қобили меҳнати оила диҳад. Ҳангоми тағйир ёфтани ҳайати аъзо ва ҳуқуқ ба саҳми замин азнавбақайдгирии давлатӣ зарур аст.
Меъёри қонун:
моддаҳои 2², 12, 17¹ ва 27 Кодекси замини ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН; моддаи 1304 Кодекси мадании ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН; моддаҳои 25 ва 27 Қонуни ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)», бо тағйироти аз 1 октябри соли 2025 №2192.

Дар ин ҷо бояд андози замин ва андоз аз объекти ғайриманқул аз ҳам ҷудо карда шаванд.
Барои шаҳрванд:
Андози замин = масоҳати қитъаи замин × меъёри андози замин барои маҳалли дахлдор.
Меъёрҳо барои ҳар шаҳр, ноҳия ва минтақаи кадастрӣ фарқ мекунанд ва ҳар сол индексатсия мешаванд. Барои соли 2026 Кумитаи андоз меъёрҳои индексатсияшударо алоҳида нашр кардааст.
Барои замини наздиҳавлигии шахси воқеӣ қоидаи зинавӣ амал мекунад:

то 0,12 га замини обӣ ё 0,15 га замини лалмӣ — меъёри одӣ;
қисми аз 0,12 то 0,20 га замини обӣ ё аз 0,15 то 0,25 га лалмӣ — меъёри дукарата;
қисми зиёда аз 0,20 га обӣ ё 0,25 га лалмӣ — меъёри секарата.

Аммо барои хона андози дигар ҳисоб мешавад:
Андоз аз хона = масоҳати андозбандишаванда × меъёри андоз × нишондиҳанда барои ҳисобҳо × коэффитсиенти минтақавӣ.
Барои биноҳои истиқоматӣ меъёр чунин аст:

то 90 м² — 3%;
аз 90 то 200 м² — 4%;
зиёда аз 200 м² — 6% аз нишондиҳанда барои ҳисобҳо бо назардошти коэффитсиенти минтақавӣ. Дар соли 2026 нишондиҳанда 78 сомонӣ аст. ММК

Барои гараж, анбор, оғил ва дигар биноҳои ёрирасони шахси воқеӣ, агар онҳо дар фаъолияти соҳибкорӣ истифода нашаванд, барои ҳисоб кардани андоз танҳо 50 фоизи масоҳати онҳо ҳамчун манбаи андоз қабул мешавад.
Барои хоҷагии деҳқонӣ, агар он дар низоми содакардашудаи андози ягонаи кишоварзӣ фаъолият кунад:
Андози ягонаи кишоварзӣ = масоҳати замин (га) × меъёри солонаи минтақаи кадастрӣ.
Меъёр аз намуди замин ва минтақаи кадастрӣ вобаста аст ва ҳар сол индексатсия мешавад. Барои замини кишти обие, ки воқеан барои парвариши пахта истифода мешавад, меъёри андози ягона 50 фоизи меъёри муқаррарӣ мебошад, ба шарте ки маълумоти дахлдор то 1 июн ба мақомоти андоз пешниҳод шавад.
Меъёри қонун:
моддаҳои 346, 348, 351, 352 ва 354 Кодекси андози ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН; барои хоҷагиҳои деҳқонӣ — моддаҳои 384, 386–388 Кодекси андоз; Қарори Ҳукумати ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН аз 27 апрели соли 2022 №206 «Дар бораи меъёрҳои андози замин ва андози ягонаи кишоварзӣ барои солҳои 2022–2026». Кодекси андоз дар манбаи расмӣ аллакай бо тағйироти охирин аз 17 июни соли 2026 №2283 оварда шудааст. ММК

МИСОЛ:
Мисол: 6 соток замини наздиҳавлигӣ дар шаҳри Хуҷанд
6 соток = 600 м² = 0,06 га.
Азбаски 0,06 гектар аз ҳадди 0,12 гектар камтар аст, меъёри одӣ, яъне меъёри яккаратаи андоз татбиқ карда мешавад. Мутобиқи моддаи 352 Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон, барои қитъаҳои замини наздиҳавлигии обӣ то 0,12 гектар меъёри муқаррарии андоз истифода мешавад.
Ҳисоб:
0,06 га × 1036,29 сомонӣ = 62,18 сомонӣ дар як сол.
ХУЛОСА:
6 соток = 0,06 гектар. Меъёри андози замин барои шаҳри Хуҷанд дар соли 2026 — 1036,29 сомонӣ барои 1 гектар. Азбаски масоҳати қитъаи замин аз 0,12 гектар зиёд нест, меъёри одӣ истифода мешавад:
0,06 × 1036,29 = 62,18 сомонӣ дар як сол.
Меъёри қонун: моддаи 352 Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Замимаи №3 ба Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 апрели соли 2022, №206, бо назардошти меъёрҳои индексатсияшуда барои соли 2026.

Меъёрҳои андози замин дар ҳудуди минтақаҳои кадастрии шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ, аз ҷумла минтақаҳои кӯҳӣ барои соли 2026 ки бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 апрели 2022, №206 тасдиқ шудааст.

Саволи 14: Узви хоҷагии деҳқонӣ як сол дар маҳал набуд. Баъди баргаштан роҳбари хоҷагӣ ӯро ба хоҷагӣ роҳ намедиҳад. Оё танҳо як сол иштирок накардан асос барои қатъ шудани узвият мебошад?
Не. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)» пешбинӣ намекунад, ки узви хоҷагии деҳқонӣ танҳо аз сабаби як сол дар хоҷагӣ иштирок накардан ё дар маҳал набудан ба таври автоматӣ узвияташро аз даст медиҳад.
Агар сухан дар бораи хоҷагии деҳқонӣ бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ равад, тартиби баромадан ё хориҷ намудани шахс аз узвият бояд дар шартномаи фаъолияти якҷоя пешбинӣ шуда бошад. Ин талаботи моддаи 7 Қонун аст.
Муҳимтар аз ҳама, роҳбари хоҷагӣ худаш танҳо ҳуқуқ надорад узвро аз ҳайати хоҷагӣ хориҷ кунад. Мувофиқи моддаи 9 қисми 1, қабул ва баровардани шаҳрвандон аз узвияти хоҷагии деҳқонӣ ба салоҳияти маҷлиси аъзои хоҷагии деҳқонӣ дохил мешавад.
Барои чунин қарор низ тартиби муайян вуҷуд дорад:

дар маҷлис бояд на кам аз 2/3 шумораи умумии аъзо иштирок намоянд;
қарор оид ба хориҷ намудани узв бояд бо тарафдории на кам аз 2/3 аъзои дар маҷлис иштирокдошта қабул шавад;
қарор ҳатман бо протокол ба расмият дароварда шуда, аз ҷониби раисикунанда ва аъзои иштирокдошта имзо мешавад.
Ин талаботи моддаи 9 қисмҳои 3–5 мебошад.

Агар ҳайати аъзо тағйир дода шуда бошад, тағйирот бояд инчунин ба Феҳристи ягонаи давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он ва шартномаи фаъолияти якҷоя ворид карда шавад. Инро моддаи 7 қисми 2 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)»талаб менамояд.

Не. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)» пешбинӣ намекунад, ки узви хоҷагии деҳқонӣ танҳо аз сабаби як сол дар хоҷагӣ иштирок накардан ё дар маҳал набудан ба таври автоматӣ узвияташро аз даст медиҳад.
Агар сухан дар бораи хоҷагии деҳқонӣ бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ равад, тартиби баромадан ё хориҷ намудани шахс аз узвият бояд дар шартномаи фаъолияти якҷоя пешбинӣ шуда бошад. Ин талаботи моддаи 7 Қонун аст.
Муҳимтар аз ҳама, роҳбари хоҷагӣ худаш танҳо ҳуқуқ надорад узвро аз ҳайати хоҷагӣ хориҷ кунад. Мувофиқи моддаи 9 қисми 1, қабул ва баровардани шаҳрвандон аз узвияти хоҷагии деҳқонӣ ба салоҳияти маҷлиси аъзои хоҷагии деҳқонӣ дохил мешавад.
Барои чунин қарор низ тартиби муайян вуҷуд дорад:

дар маҷлис бояд на кам аз 2/3 шумораи умумии аъзо иштирок намоянд;
қарор оид ба хориҷ намудани узв бояд бо тарафдории на кам аз 2/3 аъзои дар маҷлис иштирокдошта қабул шавад;
қарор ҳатман бо протокол ба расмият дароварда шуда, аз ҷониби раисикунанда ва аъзои иштирокдошта имзо мешавад.
Ин талаботи моддаи 9 қисмҳои 3–5 мебошад.

Агар ҳайати аъзо тағйир дода шуда бошад, тағйирот бояд инчунин ба Феҳристи ягонаи давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он ва шартномаи фаъолияти якҷоя ворид карда шавад. Инро моддаи 7 қисми 2 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагии деҳқонӣ (фермерӣ)»талаб менамояд.

Он чизе, ки дар амал одатан «сертификати замин» ё «сертификати ҳуқуқи истифодаи замин» мегӯянд, ҳуҷҷатест, ки ҳуқуқи шахсро барои истифодаи қитъаи муайяни замин тасдиқ мекунад.
Тибқи моддаи 17 Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳуқуқи истифодаи бемӯҳлат, муҳлатнок ва ҳуқуқи истифодаи якумраи меросии қитъаи замин бо шаҳодатнома дар бораи бақайдгирии давлатӣ тасдиқ карда мешавад. Барои ҳуқуқи иҷораи замин бошад, ҳуҷҷати тасдиқкунанда шартномаи иҷора мебошад.
Мувофиқи моддаи 38 Қонуни ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН «Дар бораи бақайдгирии давлатии молу мулки ғайриманқул ва ҳуқуқҳо ба он», баъди анҷоми бақайдгирии давлатӣ ба шахс шаҳодатнома дар бораи бақайдгирии давлатӣ дода мешавад.
Мувофиқи Замимаи 18 ба Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 сентябри соли 2025 №476, барои бақайдгирии давлатии:

ҳуқуқи истифодаи якумраи меросӣ;
ҳуқуқи истифодаи бемӯҳлат;
ҳуқуқи истифодаи муҳлатноки қитъаи замин

хироҷ ба андозаи 5 нишондиҳанда барои ҳисобҳо муқаррар шудааст. Барои ҳамин ҳуқуқҳо бо ҳуқуқи бегона намудани онҳо низ 5 нишондиҳанда пешбинӣ шудааст.
Дар соли 2026 як нишондиҳанда барои ҳисобҳо 78 сомонӣ мебошад.
5 × 78 = 390,00 сомонӣ.
Пас, хироҷи худи бақайдгирии давлатии ҳуқуқи истифодаи замин — 390 сомонӣ мебошад.
Аммо инро бояд аз дигар хароҷотҳо ҷудо кард. Агар барои расмиятдарорӣ корҳои заминсозӣ, чен кардани қитъа, муайян намудани сарҳад, таҳияи нақша, корҳои кадастрӣ ё дигар хизматрасониҳои техникӣ зарур бошанд, онҳо метавонанд алоҳида тибқи нархномаи хизматрасонӣ пардохт карда шаванд. Қонунгузорӣ имкони муқаррар намудани чунин нархномаҳои хизматрасонии ҳуқуқӣ ва техникиро пешбинӣ мекунад.

Муроҷиати шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ

Соҳаи таъминоти иҷтимоӣ

Соҳаи оилавӣ

Соҳаи маъмурӣ

Ҳимояи ҳуқуқи истеъмолкунанда

Имтиёзҳои давлатӣ барои шахсоне, ки барои ҳимояи сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амалҳои мусаллаҳона (низоъҳо) иштирок намудаанд ва нафақаи суғуртавӣ аз рӯи маъюбӣ

Соҳаи замин ва ҳоҷагии деҳқонӣ

+992 (92) 010-60-02
+992 (92) 010-60-01
probono92@gmail.com